सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 227, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ें१६८ सात्वतसंहिता रेफम्, चतुर्थकं वकारम्, तृतीयं लकारम्, तुर्यं वकारम्, द्वितीयं रेफम्, तृतीयकं लकारम्, द्वितीयं रेफम्, चतुर्थं वकारम्, पुनश्चतुर्थं वकारम् । अष्टमात् शकारादि- वर्णात्मकाद् वर्गात् तृतीयं सकारम् । सप्तमात् पूर्वोक्ताद् वर्गात् तृतीयं लकारं पुनरित्यनेन पुनश्च लकारमेव नियोजयेत् । नवमद्वादशाभ्यां बीजाभ्यामधो रेफं नियोजयेत् । षट्सप्ताष्टसंज्ञानां बीजानां तु मूर्ध्नि रेफं नियोजयेत् । अयमेव विशेषः— सर्वेषां द्वादशबीजानामप्युपरि सानुस्वारम् ईकारं न्यसेत् । एवं बीजद्वादशकमुक्तं भवति । एषां बीजानां क्रमेण वाच्याः श्रीवागीश्वर्यादयः । अयमेवार्थः सुव्यक्तमुप- बृंहितः पारमेश्वरेऽपि— तेषां श्रियादिकान्तानां शृणु मन्त्राननुक्रमात् ॥ मातृकान्त्यत्रयं क्षाद्यं चतुर्धा प्रस्तरेत् पुरा । द्विषट्सु योज्यान्यर्णानि त्वधोभागे यथाक्रमम् ॥ अग्न्यम्बुपृथिवीवारिवह्निभूज्वलनाः क्रमात् । वारिद्वयं च सोमं च पार्थिवद्वितयं ततः ॥ योजयेदनलं वर्गं षट्सप्ताष्टसु मूर्धनि । अथो नवद्वादशयोः सर्वेषां चोर्ध्वतः पुनः ॥ स्वरशक्त्या समेतेन नाभ्यन्ताद्येन भूषयेत् । स्वरजात्यादियुक्तानि बीजानि सुहृदादयः ॥ (२४।८२-८६) इति । तथा चात्रैवं प्रयोगः—क्ष्रीं स्वीं हलीं, क्ष्वीं स्त्रीं हर्ली, क्ष्रीं स्वीं ह्रीं, क्षसीं स्लीं हलीं इति ॥ २६-३२ ॥ अब केशवादि की देवियों का द्वादश बीज कहते हैं—क्ष स ह इन तीन अक्षरों को चार बार लिखे । ऐसा करने से बारह बीज हो जाते हैं । फिर बीजों के नीचे क्रमशः सप्तम वर्ग (= य वर्ग) के (य र ल व वर्णों के) द्वितीय वर्ण र, चतुर्थ वर्ण वकार, तृतीय वर्ण लकार और चतुर्थ वर्ण वकार एवं अष्टम शकारादि वर्ग से तृतीय सकार पूर्वोक्त सप्तम वर्ग से तृतीय लकार पुनश्च लकार से संयुक्त करे । फिर नवम एवं द्वादश बीज के नीचे रेफ संयुक्त करे और छ, सात एवं अष्ट संज्ञक बीजों के ऊपर रेफ लगावे यह विशेष है । सभी द्वादश बीजों के ऊपर सानुस्वार ईकार लगावे । इस प्रकार केशवादि की देवियों के बारह बीज निष्पन्न हो जाते हैं । इन बीजों के श्री एवं वागीश्वरी इत्यादि बारह देवियाँ वाच्य हैं । इन मन्त्रों का स्वरूप इस प्रकार है—क्ष्रीं स्वीं हलीं, क्ष्वीं स्त्रीं हर्ली, क्ष्रीं स्वीं ह्रीं, क्षसीं स्लीं ह्रीं इति ॥ २५-३१ ॥ अब इनसे वाच्यभूत बारह देवियों को कहते हैं—श्री, वागीश्वरी, कान्ति, क्रिया, शक्ति, विभूति, इच्छा, प्रीति, रति, माया, धी एवं महिमा ये बारह देवियाँ इन मन्त्रों से वाच्य है ॥ ३२ ॥ समुद्रमूर्तये स्वाहा पद्मस्य प्रणवादिकः ॥ ३२ ॥ सर्वान्तश्चारिणे कृत्वा ततो गगनमूर्तये ।