भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 246, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 246

अष्टमः परिच्छेदः १८७ पद्मनाभं समभ्यर्च्य ततो दामोदरं तु वै ॥ ११९ ॥ गते मासत्रये ह्येवं सम्प्राप्य पुनरेव हि । दशमीं मार्गशीर्षस्य तदा कर्मणि कर्मणि ॥ १२० ॥ चतुर्षु चातुरात्मीयं मन्त्राणां विनियोज्य च । चतुर्मूर्त्यभिधानं च समालम्व्य यजेच्च तत् ॥ १२१ ॥ कर्णिकोपरि पत्रेषु प्रागादि हृदयादिकम् । विदिक्ष्वस्त्रं विभोरग्रे नेत्रं वै केशराश्रितम् ॥ १२२ ॥ अरान्तरे ततः स्वे स्वे दश द्वौ केशवादिकान् । चतुर्वर्णैस्तु कुसुमैस्तथा वस्त्रानुलेपनैः ॥ १२३ ॥ तद्वद् भक्ष्यैश्च नैवेद्यैः पानकैः पावनैः फलैः । अथान्यैर्विविधैर्भोगैर्ध्वजाद्यैर्यानवाहनैः ॥ १२४ ॥ मात्राभिः सहिरण्याभिस्ताम्बूलेनात्मना ततः । अथ हृषीकेशादिमन्त्रत्रयेण मार्गशीर्षशुक्लदशम्यन्तं मासत्रयं व्रतानुष्ठानम्, तदारम्भे द्वादश्यन्तं दिनत्रये कर्णिकामध्ये वासुदेवादीनां चतुर्णामप्यर्चनम्, प्राग्दलादिषु हृन्मन्त्राद्यर्चनम्, अरुषु केशवादिद्वादशमूर्तीनामर्चनं च पूर्वोक्तैश्चतुर्वर्णचन्दन कुसुमादिभिश्चतुर्विधमात्राभिश्च तत्तन्मूर्त्यनुसारेण कार्यमित्याह—ततो मासानुमासं चेत्यादिभिः ॥ ११९-१२५ ॥ इस प्रकार हृषीकेशादि मन्त्र से मार्गशीर्ष शुक्ल दशमी पर्यन्त तीन मास तक क्रमशः हृषीकेश एवं पद्मनाभ तदनन्तर दामोदर का अर्चन करे ॥ ११९ ॥ इस प्रकार तीन मास बीत जाने पर मार्गशीर्ष शुक्ल द्वादशी पर्यन्त तीन दिन तक कर्णिका के मध्य में वासुदेवादि चारों व्यूह का अर्चन करे । कर्णिका के बाद पूर्वादिक पत्रों पर हृन्मन्त्रादि का अर्चन करे, विदिक् में विभु के अस्त्र का तथा केशर पर स्थित नेत्र का अर्चन करे । बारह अरों पर अपने-अपने स्थान में बारह केशवादि का अर्चन करे । पूर्वोक्त कहे गये चारों प्रकार के (श्वेत, लाल, पीत और काले) वर्ण वाले व्यूह देवता का चन्दन, पुष्प, वस्त्र, अनुलेपन, भक्ष्य, नैवेद्य, दुग्धादि, पानक, पवित्र फल तथा अन्य प्रकार के भोग, ध्वजादि, वाहनों से तथा मात्रा (तिलादि विभिन्न अन्न) हिरण्यादि ताम्बूलादि से अर्चना करे । तदनन्तर पूर्वोक्त कहे गये वह्निमध्यस्थ मन्त्र-ग्रामों का अर्चन करे ॥ १२०-१२५ ॥ तर्पयेद् वह्निमध्यस्थं मन्त्रग्रामं यथोदितम् ॥ १२५ ॥ ततोऽर्चनं गुरोः कुर्याद् विशेषेण पुरोदितम् । ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चात्तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १२६ ॥ प्रीणनं च पठेत् प्राग्वदनिरुद्धोऽस्तु मे गतिः ।