भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 281, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 281

२२२ सात्वतसंहिता तत्संख्यं केसरोर्ध्वस्थं तद्वत् कूर्मादिकं न्यसेत् । न्यग्रोधशायिपर्यन्तममृताधारमण्डले ॥ १०८ ॥ केसरस्थाने स्वप्नपदे कूर्मादिद्वादशमूर्तिध्यानं कार्यमित्याह—तत्संख्यमिति । अमृताधारमण्डले चन्द्रमण्डल इत्यर्थः ॥ १०८ ॥ केशर के ऊर्ध्व भाग में कूर्मादि से लेकर न्यग्रोधशायी पर्यन्त बारह देवताओं के आधारभूत चन्द्रमण्डल में न्यास करे ॥ १०८ ॥ सूर्यचक्रसमारूढं दलभूमिगतं ततः । पातालशायिपर्यन्तमेकशृङ्गादिकं हि यत् ॥ १०९ ॥ दलस्थाने जाग्रत्पदे एकशृङ्गादिद्वादशमूर्तिध्यानं कार्यमित्याह—सूर्येति । एषा- मनन्तादिष्टत्रिंशद्देवानां ध्यानप्रकारा वक्ष्यमाणा ज्ञेयाः ॥ १०९ ॥ दल स्थान में (जाग्रत्पद में) सूर्य चक्र पर समारूढ़ एकशृङ्ग से लेकर पातालशायी पर्यन्त मूर्त्तियों का ध्यान करे । (अनन्त से लेकर ३६ देवताओं का ध्यान आगे चलकर कहेंगे) ॥ १०९ ॥ न्यस्यैवममृतोत्थैस्तु भोगैरभ्यर्च्य मानसैः ॥ यथावद् ध्यानयोगेन प्राग्वत् सृष्टिक्रमेण तु ॥ ११० ॥ पुनः संहृतियोगेन पातालशयनात् तु वै । यावद् गगनशाय्यन्तमर्चनीयं फलाप्तये ॥ १११ ॥ पद्मनाभाद्यष्टत्रिंशद्देवानापि सृष्टिक्रमेण संहारक्रमेण च मानसार्चनं कार्य- मित्याह—न्यस्येति द्वाभ्याम् । गगनशाय्यन्तं पद्मनाभान्तमित्यर्थः ॥ ११०-१११ ॥ इस प्रकार इन देवताओं का न्यास कर मानस भोगों से उनकी अर्चना कर पहले ध्यान करे । फिर सृष्टिक्रम से न्यास करे ॥ ११० ॥ फिर संहार क्रम से पातालशयन से आरम्भ कर गगन शय्यन्त अर्थात् पद्मनाभान्त देवताओं का फल प्राप्ति के लिये अर्चना करे ॥ ११०-१११ ॥ य उक्तः समुदायेऽस्मिन् हृद्यागे देवतागणः । यजेद् भिन्नक्रमेणैव विधिनानेन तं पुनः ॥ ११२ ॥ त्रिकं यद्वै द्विषट्कानां त्रिस्थानस्थं प्रकाशितम् । पृथक् पृथक् तदेकैकं न्यस्य न्यस्य यजेत् क्रमात् ॥ ११३ ॥ अनन्तादिद्वादशकस्य कूर्मादिद्वादशकस्य मीनादिद्वादशकस्य च प्रत्येकं प्रत्येक- मप्यर्चनं कुर्यादित्याह—य इति द्वाभ्याम् ॥ ११२-११३ ॥ इस समुदाय में अन्तर्याग में जो देवतागण कहे गए हैं । उन अनन्तादि