भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 294, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 294

दशमः परिच्छेदः २३५ वैभवमुद्रालक्षणकथनम् श्लेष्य पाणितले द्वे प्राङ्नम्रं कुर्याल्लतागणम् । विविक्तमन्तरीकृत्य सहाङ्गुष्ठद्वयेन तु ॥ ४१ ॥ मणिबन्धद्वयं कुर्यात् सुलग्नमतिनिश्चलम् । करयुग्मं सगर्भं तु सन्धार्य स्वधिया चलम् ॥ ४२ ॥ ऊरुमध्यनिषण्णे तु कुर्याद् वै बाहूकूर्परे । गुप्तं कृत्वा प्रयत्नेन बन्धमस्याः समाचरेत् ॥ ४३ ॥ सर्वदा सर्वसिद्धीनामाप्तये त्वमलेक्षण । वैभवमुद्रालक्षणमाह-श्लेष्येति सार्धैस्त्रिभिः । द्वे पाणितले संश्लिष्य अङ्गुलि- गणं नम्रं कृत्वा अङ्गुष्ठद्वयेन सह विविक्तमन्तरीकृत्य मणिबन्धद्वयं सुसंलग्न (मि?म) तिनिश्चलं कृत्वा सगर्भं करयुग्मं तु स्वधिया चलं संधार्य बाहूकूर्परे ऊरु- मध्यनिषण्णे = ऊरुमध्ये निषण्णे स(ति?ती) कुर्यात् । सर्वेषां विभवदेवानां साधारणीयं मुद्रा ॥ ४१-४४ ॥ अब वैभवमुद्रा का लक्षण कहते हैं-दोनो हाथों के तल भाग को एक में सटा देवे । समस्त अङ्गुलियों को मोड़ देवे, दोनो अङ्गुष्ठों से विविक्त स्थान को बन्द कर देवे । दोनो मणिबन्धों को स्थित कर देवे, इस प्रकार सगर्भ दोनों हाथों को अपनी बुद्धि से सचल कर दोनो बाहूकूर्पर को ऊरु के मध्य में स्थापित कर देवे । यह मुद्रा बन्ध सबसे छिपाकर प्रयत्नपूर्वक करना चाहिये । यह सभी विभव देवताओं की साधारणी मुद्रा है । हे अमलेक्षण सङ्कर्षण ! सभी सिद्धियों की प्राप्ति के लिये साधक प्रतिदिन यह मुद्रा प्रदर्शित करे ॥ ४१-४४ ॥ तीर्थमध्ये स्वहृत्पद्मे बिम्बे वेद्यां स्थले तु वा ॥ ४४ ॥ वह्निगर्भे तु निर्धूमे नित्यमस्मिंश्चतुष्टये । मन्त्राणामर्चनं कुर्यात् सिद्ध्यर्थमपि मुक्तये ॥ ४५ ॥ प्रत्यहं तीर्थादिस्थानचतुष्टये भगवदर्चनं कार्यमित्याह-तीर्थेति सार्धेन । वेद्यां बिम्बं विना केवलभद्रपीठ इत्यर्थः । स्थले मण्डल इत्यर्थः ॥ ४४-४५ ॥ तीर्थ के मध्य में, अपने हृत्पद्म में, बिम्ब में, बिम्ब रहित वेदी में (केवल भद्रपीठ में) इन चारों के मण्डल में तथा निर्धूम वह्नि गर्भ में सिद्धि के लिये तथा मुक्ति के लिये नित्य मन्त्र भगवान् का अर्चन करे ॥ ४४-४५ ॥ सजलाञ्जलिपूरैस्तु तीर्थेऽथ हृदयाम्बुजे । भावनामृतजैर्भोगैर्मूर्तेरर्घ्यादिकैर्बहिः ॥ ४६ ॥ समित्सप्तकपूर्वैस्तु साज्यैर्वह्निगतं तिलैः ।