भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 564, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 564

एकविंशः परिच्छेदः ५०५ कदापि भोजन न करे । पतित, तस्कर, चाण्डाल, दम्भी, लोभी, मद्यपी तथा अभक्त से आपत्ति काल में भी मात्रावित्त तथा द्रव्य का प्रतिग्रह न लेवे । जो वृत्ति के लिये भगवान् की प्रतिमा लेकर जहाँ-तहाँ पर्यटन करता हो उसका दर्शन, स्पर्शन तथा संभाषण वर्जित करे ॥ १८-२० ॥ गायेत् तु भगवद्गाथां यो ग्रामे नगरान्तरे । तं प्रभुस्तावकं चैव पूजयेच्चैव सर्वदा ॥ २१ ॥ श्रीमद्वैकुण्ठाभरणादिविरचितदिव्यप्रबन्धगाथागायकानां निरन्तरपूज्यत्वमाह— गायेदिति ॥ २१ ॥ ग्राम एवं नगर में श्रीमद् वैकुण्ठाभरणादि विरचित दिव्य प्रबन्ध की गाथा गाने वाले तथा प्रभु का स्तवन करने वाले भगवद् भक्तों की सर्वदा पूजा करनी चाहिए ॥ २१ ॥ विष्णुपरियाणां विष्णुवत् पूज्यत्वविधानम् विष्णुव्रतपरं चैव विष्ण्वायतनवासिनम् । विष्ण्वालापकथासक्तं विष्ण्वायतनमार्जकम् ॥ २२ ॥ स्तावकं वैष्णवानां च विष्णुधर्मपरायणम् । पर्येष्टिकृद् वैष्णवानां मान्यो वै विष्णुवत् सदा ॥ २३ ॥ भगवत्कैङ्कर्यपराणां विष्णुवत् पूज्यत्वमाह—विष्ण्विति द्वाभ्याम् । वैष्णवानां पर्येष्टिकृद् वैष्णवधर्मान्वेषणपरः, पूजनार्थं भागवतान्वेषणपर इति वाऽर्थः । ‘पर्येषणा परीष्टिश्थान्वेषणा च गवेषणा’ (२।७।३२) इत्यमरः । गायेदिति वचनं शठकोपाद्य- र्चनपरम्, विष्णुव्रतपरमित्यादिकं शाण्डिल्याद्यार्चनपरमित्यपि सरसम् ॥ २२-२३ ॥ विष्णु का व्रत करने वाले, विष्णु के आयतन में निवास करने वाले, विष्णु की चर्चा, विष्णु की कथा में आसक्ति रखने वाले, विष्णु मन्दिर का मार्जन करने वाले, वैष्णवों की प्रशंसा करने वाले, वैष्णव धर्म का अन्वेषण करने वाले, विष्णु धर्म परायण लोगों का विष्णु के समान सम्मान प्रदान करे ॥ २२-२३ ॥ पुष्पादीनामाहरणप्रकार कथनम् प्रातरुत्थाय चिन्वीयात् स्वारामात् स्वयमेव हि । पूजार्थमस्त्रमन्त्रेण पुष्पादीन् प्रयतः सदा ॥ २४ ॥ यायादरण्यमथवा निर्बाधं हि तदार्जने । भगवदाराधनार्थं पुष्पादीनामाहरणप्रकारमाह—प्रातरिति सार्धेन । “अत्र वैशेषिकार्चनादिषु कदाचित् प्रातःशब्दस्य मुख्यार्थता, अन्यथाऽभिगमनविधिना प्रातः- कालोपरोधात्, अन्येषु च सर्वेषु शास्त्रेषु द्वितीयकाल एव द्रव्यार्जनविधानात् । प्रातः- सा० सं० - 36