सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 568, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंएकविंशः परिच्छेदः ५०९ उच्छिष्ट रूप में उनका स्पर्श न करे । भगवान् के मन्दिर में भोजन न करे । इसी प्रकार अग्नि के समीप तथा मद्य स्थापित घर में भी साधक को पूजा नहीं करनी चाहिए ॥ ४१ ॥ भक्तानां कृतदीक्षाणां व्यङ्ग्यः शास्त्रार्थ एव हि । अन्येषां धर्मशास्त्रं च लोभनिर्मुक्तया धिया ॥ ४२ ॥ शिष्याणां विष्णुभक्तानां नित्यं कुर्याच्च संग्रहम् । कृतदीक्षाणामेव भगवच्छास्त्रो वाच्यः, तदन्येषां तु केवलधर्मशास्त्रमेव वाच्य- मिति, द्रव्यसंग्रहणबुद्धिं विना केवलमुपकारार्थं वैष्णवानां शिष्याणां संग्रहणं कुर्यादिति चाह—भक्तानामिति सार्धेन ॥ ४२-४३ ॥ शास्त्रार्थ की व्याख्या दीक्षा-प्राप्त भगवद् भक्तों को ही करे । अन्यों से लोभरहित बुद्धि से मात्र धर्मशास्त्र का व्याख्यान करे । जहाँ तक हो सके शिष्यों एवं विष्णु भक्तों का संग्रह करे ॥ ४२-४३ ॥ मानमात्सर्यकार्पण्यलोभमोहादयोऽगुणाः ॥ ४३ ॥ नेतव्यास्तानवं सर्वे यावज्जीवावधि क्रमात् । स्वनिष्ठाः शिष्यनिष्ठाश्च मानादिदुर्गुणाः कार्श्यं नेतव्या इत्याह—मानेति। तानवं तनुत्वम्, कार्श्यमित्यर्थः ॥ ४३-४४ ॥ मान, मात्सर्य, कार्पण्य, लोभ एवं मोह आदि अवगुणों को यावज्जीवन कम करने का प्रयास करता रहे ॥ ४३-४४ ॥ अकस्मादुपसन्नानां देशान्तरनिवासिनाम् ॥ ४४ ॥ इष्टोपदेशः कर्तव्यो नारायणरतात्मनाम् । देशान्तरादागतानां वैष्णवानामिष्टोपदेशः कार्य इत्याह— अकस्मादिति ॥ ४४-४५ ॥ अकस्माद् देशान्तर से अपने समीप में आये हुए नारायण परायण भक्तों को कल्याणकारी उपदेश करे ॥ ४४-४५ ॥ यो न वेत्त्याच्युतं तत्त्वं पञ्चरात्रार्थमेव च ॥ ४५ ॥ तथा सद्वैष्णवीं दीक्षां नानाशास्त्रोक्तलक्षणाम् । न तेन सह सम्बन्धः कार्यों भिन्नक्रमेण तु ॥ ४६ ॥ अवैष्णवेन सह सम्बन्धो न कार्य इत्याह—य इति सार्धेन ॥ ४५-४६ ॥ जो अच्युत तत्त्व नही जानता, जिसे पाञ्चरात्र का ज्ञान नहीं है और नाना शास्त्रों में प्रतिपादित वैष्णवी दीक्षा का ज्ञान जिसे नहीं है, इस प्रकार के अवैष्णवों को विरुद्ध क्रम से उपदेश न करे ॥ ४५-४६ ॥