भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 660, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 660

चतुर्विंशः परिच्छेदः ६०१ उसे शिखर के चारों ओर पीठ के ऊपर समाप्त करे, रथक युक्ति के समान नासिका मञ्जरीगण का निर्माण करे ॥ ३९९ ॥ मध्यदेशचतुर्दिक्षु कुर्याद् द्वारगणं समम् । त्रिचतुःपञ्चषड्भागे ततो गर्भाद् विधीयते ॥ ४०० ॥ प्रासाद के मध्य देश के चारों ओर बराबर-बराबर मान वाले द्वार समूह का निर्माण करे । ये द्वार गर्भ के तीसरे, चौथे, पाँचवें, छठें भाग में निर्माण करना चाहिये ॥ ४०० ॥ द्विगुणं चोन्नतत्वेन त्रिपञ्चनवशाखिकम् । युक्तं द्वारस्थद्वयेनैव कुम्भेभदशनैस्तु वा ॥ ४०१ ॥ द्वारों की ऊँचाई गर्भ से दूनी बनावे, जिसमें तीन, पाँच, नव शाखा होनी चाहिये । इन द्वारों पर कलश तथा दशनयुक्त हाथी का निर्माण करावे ॥ ४०१ ॥ विधिवत् स्थापनं तस्य मन्त्रपूर्वं समाचरेत् । संस्नाप्य मूलमन्त्रेण सम्पूज्यार्घ्यादिना हृदा ॥ ४०२ ॥ इन द्वारों पर कलश तथा दशनयुक्त हाथी का स्थापन शास्त्र की दृष्टि से मन्त्रपूर्वक करावे । मूल मन्त्र से इनको स्नान करावे और अर्ध्यादि से नमस्कार- पूर्वक इनका पूजन करे ॥ ४०२ ॥ शाखामूलगतां कुर्याद् धातुरत्नमयीं स्थितिम्। सर्वाधारमयं मन्त्रं सन्निरोध्य हि तत्र च ॥ ४०३ ॥ ज्ञानक्रियात्मकं ध्यात्वा शिखामन्त्रेण शाश्वतम् । दक्षिणोत्तरभागाभ्यां शाखायुग्मं तु विन्यसेत् ॥ ४०४ ॥ शाखा के मूल में धातु तथा रत्न स्थापित करे । उसमें सर्वाधारमय मन्त्र का निरोध कर शिखा मन्त्र से शाश्वत् ज्ञान एवं क्रियात्मक शक्तियों का ध्यान करे तथा दक्षिण और उत्तर भागों में दो शाखायें स्थापित करे ॥ ४०३-४०४ ॥ हृन्मन्त्रेण तदूर्ध्वे तु रुद्ध्वाद्यं परमेश्वरम् । सन्निधीकृत्य सम्पूज्य गगनस्थे हृदम्बरे ॥ ४०५ ॥ उन शाखाओं के ऊपर हृन्मन्त्र (नमः) से आद्य परमेश्वर को अवरुद्ध कर गगनस्थ हृदम्बर में सन्निधान कर पूजन करे ॥ ४०५ ॥ द्विविधं धातुजालं तु रत्नं सिद्धार्थकांस्तिलान् । चन्दनाद्या हि गन्धा ये क्षीरं दधि घृतं मधु ॥ ४०६ ॥ शालयः सर्वबीजानि सर्वौषध्यः सविद्रुमाः । सा० सं० - 42