भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 722, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 722

पञ्चविंशः परिच्छेदः ६६३ आढ्यैर्भोगपदस्थैस्तु साम्प्रतं सिद्धिलालसैः॥ ३१९ ॥ निष्प्रभत्वान्न मृच्छैली कार्या दारुमयी गृहे । ऋते सांन्यासिकैः शान्तैः शश्वन्मोक्षपरायणैः ॥ ३२० ॥ तदुत्थाश्च बहिः सर्वैः कार्यास्तासु सदैव हि । जनयन्ति महादीप्तिं चन्द्रसूर्यादयोऽनिशम् ॥ ३२१ ॥ गृहे सौम्यरूपं विनोग्ररूपबिम्बस्यानर्च्यत्वम्, तथैव चित्रलोहमयबिम्बं विना शैलमृद्दारुममयबिम्बस्यापि गृहस्थैरनर्च्यत्वम्, तस्य हेतुं चाह—स्वाश्रम इत्यारभ्य चन्द्र- सूर्यादयोऽनिशमित्यन्तम् ॥ ३१७-३२१ ॥ सौम्य रूप से बिना उग्र रूप वाला बिम्ब अर्चा के योग्य नहीं होता । इसी प्रकार चित्रमय एवं लौहमय बिम्ब के बिना शैल, मिट्टी और दारु का बनाया हुआ बिम्ब गृहस्थों द्वारा अर्चा के योग्य नहीं होता । समृद्धि एवं भोगपद पर स्थित सिद्धि की लालसा करने वालों गृहस्थों को सुवर्णमय प्रासाद भूमि में तथा गृह में निष्प्रभ होने के कारण शान्त प्रकृति वाले और निरन्तर मोक्ष की इच्छा रखने वाले सन्यासियों के अतिरिक्त मिट्टी की या शिला की तथा दारु की मूर्त्ति का निर्माण नहीं करना चाहिये । इसके अतिरिक्त अन्य पदार्थों द्वारा निर्मित मूर्त्ति चन्द्र, सूर्य के समान निरन्तर महादीप्ति प्रदान करती है ॥ ३१८-३२१ ॥ आ चैकमूर्तेः सर्वासां मूर्तीनां तु महामते । तथा मूर्त्यन्तराणां च प्रादुर्भावगणस्य च ॥ ३२२ ॥ प्रादुर्भावान्तराणां तु स्थितानां यत्र कुत्रचित् । सर्वेषां सर्वदा तेषां हित आराधनाय च ॥ ३२३ ॥ प्रणवः पीठपूजार्थं नमस्कारपदान्वितः । प्रसिद्धं चातुरात्मीयसंज्ञामन्त्रचतुष्टयम् ॥ ३२४ ॥ अर्चने सजितन्तं तु विना मन्त्रेण योऽन्यथा । करोति पूजनं मूढश्चलबिम्बगणस्य च ॥ ३२५ ॥ गृहे वाऽज्ञातमन्त्रस्य दोषस्तस्य प्रजायते । अथ यत्र कुत्र वा पुण्यक्षेत्रादिषु स्वयंव्यक्तादिरूपेण स्थितानां परव्यूहविभव- बिम्बानां सामान्यतः प्रणवेन वासुदेवादिमन्त्रचतुष्टयेन वा जितन्ताख्यमन्त्रेण वाऽ - र्च्यत्वं मन्त्रं विनाऽर्चने प्रत्यवायं चाह—आ चेति सार्द्धैश्चतुर्भिः । एकमूर्तेः परवासु- देवस्य, सर्वासां मूर्तीनां व्यूहवासुदेवादिमूर्तीनाम्, मूर्त्यन्तराणां केशवादीनाम्, प्रादुर्भावगणस्य पद्मनाभादिविभवावतारगणस्य, प्रादुर्भावान्तराणां विभवान्तराणा- मित्यर्थः । तद्विवरणं तु नवमपरिच्छेदे विचारितं द्रष्टव्यम् ॥ ३२२-३२६ ॥ एक मूर्त्ति (पर वासुदेव), सभी मूर्त्ति (व्यूह वासुदेवादि मूर्त्ति), मूर्त्यन्तर