सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

३४ | सात्वतसंहिता वश गङ्गावतरण कहते हैं—तदनन्तर भावनावश हृदयकमल रूप दो सम्पुटों में ऊपर रहने वाले कमल से गिरती हुई भगवती गङ्गा के जल से भगवान् के शिर पर अर्घ्य प्रदान करे। इसी प्रकार अर्घ्यादि की तरह समस्त भोगों की कल्पना कर भगवदाराधन करे ॥ ७४-७५ ॥ तैः क्रमात् प्रीणयेद् देवमाद्यं तुर्यपदे स्थितम् ॥ ७५ ॥ प्रणवद्वितयं चोक्त्वा प्रीयतां मे परः प्रभुः । अर्घ्यादिभिर्भगवत्प्रीणनं प्रति मन्त्रं चाह—तैरिति । आद्यं परव्यूहविभवाख्य- रूपत्रये प्रथमं तुर्यपदे स्थितं जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुर्याख्यपदचतुष्टये परिशुद्धये तुर्यपदा- रूढमित्यर्थः । जाग्रदादिपदार्थविवरणं तु लक्ष्मीतन्त्रे सुस्पष्टमुक्तम्— जाग्रत्स्वप्नं सुषुप्तिश्च तुर्यं चेति चतुष्टयम् ॥ ज्ञेयं पदाध्वनो रूपं जाग्रद्बाह्येन्द्रियक्रमः । बाह्येन्द्रियाणां तमसाऽभिभूते विभवे सति ॥ अन्तःकरणवृत्तिर्या संस्कारपरिशेषिणी । सा स्वप्न इति विज्ञेया तदभावे सुषुप्तिका ॥ तमसाऽनभिभूतस्य सत्त्वस्थस्य विपश्चितः । बाह्यान्तःकरणस्थाया वृत्तेरुपरमे सति ॥ शुद्धसत्त्वस्वभावस्य सन्ततिस्तुर्यसंज्ञिता । एवं चतुर्विधे मार्गे निर्दिष्टेऽस्मिन् पदाभिधे ॥ तुर्यवर्जं सुषुप्त्यादिरशुद्धां भजते गतिम् । (२२।२२-२७) इति । अत्र ॐ ॐ प्रीयतां मे परः प्रभुरिति परस्य भगवतोऽर्चनप्रकरणात् परशब्द- घटितोऽयं मन्त्रः । व्यूहाद्यर्चनप्रकरणे तु परशब्दस्थाने व्यूहादिशब्दो योज्यः । अथवा सर्वसाधारण्येन नारायणवासुदेवविष्णुशब्देष्वन्यतमो योज्यः । तथा च लक्ष्मीतन्त्रे— 'ॐ ॐ प्रीयतां भगवान् वासुदेव इति ब्रुवन्' (३६।११०) इति । अत्रैवं प्रीति- मन्त्रमात्रमुक्तम् । संकल्पभोगदानमन्त्रावप्यपेक्षितावन्यतो ग्राह्यौ, प्रतिभोगसमर्पणमेत- मन्त्रत्रयस्याप्यावश्यकत्वात् । तथोक्तं लक्ष्मीतन्त्रे— संकल्पश्च प्रदानं च प्रीतिश्चेति त्रयं त्रयम् ॥ कुर्यात् सर्वेषु भोगेषु देशकालाद्यपेक्षया । (३६।१०७-१०८) इति अत एव सात्वतोपबृंहणे ईश्वरे (७।१४७-१४९) सुदर्शनार्चनप्रकरणे जया- ख्योक्तो भोगदानमन्त्रः संगृहीतः । संकल्पमन्त्रस्तु लक्ष्मीतन्त्रे उक्तः— समाहितोऽञ्जलिं कृत्वा तत ॐ भगवन्निति ॥ आसनेनार्चयिष्यामीत्युक्त्वा दद्यादथासनम् । (३६।१०८-१०९) इति ॥ ७५-७६ ॥ इस प्रकार चतुर्थपद पर स्थित आद्य देव भगवान् वासुदेव को मानस पूजा से प्रसन्न करे। फिर ॐ ॐ दो बार उच्चारण कर 'प्रीयतां मे परः प्रभुः' ऐसा कहे ॥ ७५-७६ ॥