शिव पुराण
Shiva Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 101, कुल 850 में से
संदर्भ में पढ़ें* विद्येश्वरसंहिता * | ८७
शिलाका घेरा) बनानेकी बात कही गयी है। ‘नमः शम्भवाय०$^१$’ इस मन्त्रसे क्षेत्रशुद्धि और पंचामृतका प्रोक्षण करे। तत्पश्चात् शिवभक्त पुरुष ‘नमः’पूर्वक ‘नीलग्रीवाय०$^२$’ मन्त्रसे शिवलिंगकी उत्तम प्रतिष्ठा करे। इसके बाद वैदिक रीतिसे पूजन-कर्म करनेवाला उपासक भक्तिपूर्वक ‘एतत्ते रुद्रावसं०$^३$’ इस मन्त्रसे रमणीय आसन दे। ‘मा नो महान्तम्०$^४$’ इस मन्त्रसे आवाहन करे, ‘या ते रुद्र०$^५$’ इस मन्त्रसे भगवान् शिवको आसनपर समासीन करे। ‘यामिषुं०$^६$’ इस मन्त्रसे शिवके अंगोंमें न्यास करे। ‘अध्यवोचत्०$^७$’ इस मन्त्रसे प्रेमपूर्वक अधिवासन करे। ‘असौ यस्ताम्रो०$^८$’ इस मन्त्रसे शिवलिंगमें इष्टदेवता शिवका न्यास करे। ‘असौ योऽवसर्पति०$^९$’ इस मन्त्रसे उपसर्पण (देवताके समीप गमन) करे। इसके बाद ‘नमोऽस्तु नीलग्रीवाय०$^{१०}$’ इस मन्त्रसे इष्टदेवको पाद्य समर्पित करे। ‘रुद्रगायत्री०$^{११}$’ से अर्घ्य दे। ‘त्र्यम्बकं०$^{१२}$’ मन्त्रसे आचमन कराये। ‘पयः पृथिव्यां०$^{१३}$’ इस मन्त्रसे दुग्धस्नान कराये। ‘दधिक्राव्णो०$^{१४}$’ इस
१. नमः शम्भवाय च मयोभवाय च नमः शङ्कराय च मयस्कराय च नमः शिवाय च शिवतराय च।
(यजु० १६। ४१)
२. नमोऽस्तु नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय मीढुषे। अथो ये अस्य सत्वानोऽहं तेभ्योऽकरं नमः। (यजु० १६। ८)
३. एतत्ते रुद्रावसं तेन परो मूजवतोऽतीहि। अवततधन्वा पिनाकावसः कृत्तिवासा अहिसन्नः शिवोऽतीहि।
(यजु० ३। ६१)
४. मा नो महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा न उक्षितम्। मा नो वधीः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास्तन्वो रुद्र रीरिषः। (यजु० १६। १५)
५. या ते रुद्र शिवा तनूरघोराऽपापकाशिनी। या नस्तन्वा शन्तमया गिरिशन्ताभि चाकशीहि। (यजु० १६। २)
६. यामिषुं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्यस्तवे। शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिंसीः पुरुषं जगत्। (यजु० १६। ३)
७. अध्यवोचदधिवक्ता प्रथमो दैव्यो भिषक्। अहीँश्च सर्वाञ्जम्भयन्त्सर्वाश्च यातुधान्योऽधराचीः परा सुव।
(यजु० १६। ५)
८. असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमङ्गलः। ये चैनँरुद्रा अभितो दिक्षु श्रिताः सहस्रशोऽवैषा ँ हेद ईमहे।
(यजु० १६। ६)
९. असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः। उतैनं गोपा अदृश्रन्नदृश्रन्नुदहार्यः स दृष्टो मृडयाति नः।
(यजु० १६। ७)
१०. यह मन्त्र पहले दिया जा चुका है।
११. तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि तन्नो रुद्रः प्रचोदयात्।
१२. त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात्। त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पतिवेदनम्। उर्वारुकमिव बन्धनादितो मुक्षीय मामुतः। (यजु० ३। ६०)
१३. पयः पृथिव्यां पय ओषधीषु पयो दिव्यन्तरिक्षे पयो धाः। पयस्वतीः प्रदिशः सन्तु मह्यम्।
(यजु० १८। ३६)
१४.. दधिक्राव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः। सुरभि नो मुखा करतप्रणआयूंषि तारिषत्।
(यजु० २३। ३२)