शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

११२ शिवदृष्टिः [ आ०-४ तथाहि— नृपादिसाधनापेक्षा स्वकर्मफलता भवेत् । सर्वः शक्तोऽपि सापेक्ष ईश्वन्मोहसाम्ययोः ॥ ४ ॥ तस्मादनेकभावाभिः १ शक्तिभिस्तदभेदतः । एक एव स्थितः शक्तः शिव एव तथा तथा ॥ ५ ॥ सेवितनृपादिसाधनकार्यापेक्षैव स्वकर्मफलता स्यात् । स्वानि भोग्यानि कर्मफलानि यस्य तस्य भावः । यतः सर्वः स्वयं शक्तोऽपि सापेक्ष एव व्याप्रियते । यथा २ द्वैतदर्शनेऽपीश्वरो मोहं मायातत्त्वम- पेक्ष्य सर्गे प्रवर्तते, कर्मसाम्यं ३ चापेक्ष्य अनुग्रहे, न चाशक्तोऽनीश्वरः । तस्मादनेकघटपटस्वभावाभिः शक्तिभिस्तच्छक्त्यभेदतः शक्तिमत्ता- लक्षणत्वात् शिवत्वस्य एक एव शिवः स्थितः तेन तेन प्रकारेणा- नेकभक्तघटपटादिपदार्थात्मकत्वात्तस्य । घटचितस्तावन्मात्ररूपायाः स्वातन्त्र्ये पटचित्ता सह अनुसन्धानं न स्यात् । तस्मादेकमेव चित्तत्त्वमनन्त- बिम्बरूपमिति ॥ ५ ॥ तथा यत्र सदित्येवं प्रतीतिस्तदसत्कथम् । यत्सत्तत्परमार्थो हि परमार्थस्ततः शिवः ॥ ६ ॥ सर्वभावेषु चिद्व्यक्तेः स्थितैव परमार्थता । शक्तं वस्त्वेवेत्युक्तं, वस्तु च सदुच्यते । यच्च सत्, तन्नासदिति स एव परमार्थः । यस्माच्च परमार्थस्ततः सत्त्वात्परमार्थत्वाच्छिवः । ननु १ ननु चायातं तर्हि भेदवादिनामिव द्वैतमयत्वं विशिष्टत्वात्तन्मते- ईश्वरस्येत्याशङ्कयाह तद्विशेषार्थं तस्मादिति । २ ननु शक्तत्वे कथं सापेक्षत्वं, सापेक्षत्वे शक्तत्वमेव न संभवतीत्यत्र शक्तत्वे सापेक्षत्वं दृष्टान्त- कथनेन द्रढयति यथेति । ३ कर्मसाम्यमिति, इत्थं हि तत्प्रक्रिया— विरुद्धयोः कर्मणोः समबलयोरन्योन्यप्रतिबन्धे कर्मसाम्यं, ततश्चेश्वरानुग्रहः भोगोन्मुखयोरेव कर्मणोरन्योन्यप्रतिबन्धः, जात्यायुष्प्रदस्य कर्मणः प्रतिबन्धे तदेव देहपातप्रसङ्गः, भोगस्यैव संसारविक्षेपदायित्वात्तद्रूपस्य प्रतिबन्धेऽ- नुग्रहो नान्यस्येति ।