शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

४० शिवदृष्टिः [ आ०-२ यद्याभासान् घटपटादिरूपान् इदन्तया पश्यति, तत् तेषां सत्या- सत्यताविचारे सत्यता तावदसत्यविभक्तान्यरूपोपग्राहितात्मकं विवर्त- मिच्छद्भिः दर्शनभ्रंशभयान्न वाच्या, असत्ये पुनर्दृश्ये नासत्यार्थदर्शित्वे पश्यन्त्याः सत्यतायोगः ॥ २१ ॥ अविद्यावादोऽपि न युक्त इत्याह-- गृह्णात्यथाविद्यया वा साप्यस्याः कथमास्थिता ॥ २२ ॥ सत्या ह्यसावसत्या वा सत्यत्वे दर्शनक्षतिः । असत्ययापि सत्यस्य संबन्धोऽतीव दुर्घटः ॥ २३ ॥ अनाद्यविद्यावशादपि असत्यदर्शने मिथ्यात्वं तावदस्याः स्थितम्, अविद्ययापि च संबन्धो न तस्या घटते, अविद्या हि अविद्यात्वाभ्युपगमा- देवासत्या, न चासत्यया संबन्धो रूपश्लेषमयो युक्तः ॥ २३ ॥ न च पश्यन्त्यप्यसत्या युक्तेत्याह-- असत्या यदि पश्यन्ती पश्यन्ती ब्रह्म चित्रता । पश्यन्ती यद्यसत्या, तत् पश्यन्ती ब्रह्मतत्त्वमित्याश्चर्यरूपता- स्यार्थस्य ॥ अन्यच्चाह-- बहिर्भावान्विसृज्यादौ पश्चात्पश्यति¹ साथ किम् ॥ २४ ॥ सत्या सृजत्यसत्यानि विचित्रमभिधीयते । किं तत्त्वान्तराभावाद्विश्वे भावाः पश्यन्त्यैव स्रष्टव्याः, तांश्च सृष्ट्वा लब्धस्वरूपान् सा पश्चात्पश्यति, एतदेव हि युक्तम्² । तत्र सा सत्या सती असत्यानि रूपाणि सृजतीत्येतत् तु असंभवादाश्चर्यं सत्कार्य- वादोपपत्तेः³ कारणस्य कार्यव्यतिरेकेणासत्यताप्राप्तेः, असत्यसर्गोऽप्य- समञ्जसकारित्वेन मालिन्यप्रसङ्गात् ॥ २४ ॥ न च क्रीडार्था वान्यथा वा सृष्टिरित्याह-- ज्ञातान्सृजत्यसौ तान्वा नेति ज्ञातेष्वदर्शनम् ॥ २५ ॥ अज्ञातेषु न सृष्टिः स्यादिष्टं क्रीडादिकं न च । सृष्टिश्च ज्ञातपूर्वाणामुताज्ञातानाम् । तत्र⁴ सृष्टेः पूर्वमलब्ध- १ पश्चात्-सृष्टिसमनन्तरम् । २ किमित्यनेन संबन्धः । ३ असतः कारणत्वे सर्वस्मात्सर्वोत्पत्तिप्रसङ्गः । ४ पक्षद्वयमध्ये ।