श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Shvetashvatara Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
पृष्ठ 112, कुल 276 में से
संदर्भ में पढ़ें९८ श्वेताश्वतरोपनिषद् [ अध्याय १
तथा च वासिष्ठे योगशास्त्रे | वासिष्ठ योगशास्त्रमें भी [ राम- प्रश्नपूर्वकं दर्शितम्— | चन्द्रजीके ] प्रश्नपूर्वक यही बात “यद्यात्मा निर्गुणः शुद्धः | दिखायी है। [राम—] “यदि आत्मा सदानन्दोऽजरोऽमरः । | निर्गुण, शुद्ध, नित्यानन्दस्वरूप, संसृतिः कस्य तात स्या- | जराशून्य और अमर है तो हे विभो ! न्मोक्षो वा विद्यया विभो ॥ | यह संसार किसे प्राप्त होता है ? क्षेत्रनाशः कथं तस्य | अथवा ज्ञानसे किसका मोक्ष होगा ? ज्ञायते भगवन्द्यतः । | और हे भगवन् ! [ ज्ञानीके महा- यथावत्सर्वमेतन्मे | प्रयाणके समय ] उसका लिङ्गभङ्ग वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् ॥” | होता कैसे जाना जाता है ? इस | समय ये सब बातें आप मुझे यथार्थ वसिष्ठः— | रीतिसे बतला दीजिये ।” “तस्यैव नित्यशुद्धस्य | वसिष्ठ— “मनीषिगण उस नित्य- सदानन्दमयात्मनः । | शुद्ध, नित्यानन्दमय आत्माको ही अवच्छिन्नस्य जीवस्य | देहावच्छिन्न जीवभावकी प्राप्ति होनेपर संसृतिः कीर्त्यते बुधैः ॥ | संसारकी प्राप्ति बतलाते हैं । प्रत्येक एक एव हि भूतात्मा | जीवमें एक ही भूतात्मा ( सत्य भूते भूते व्यवस्थितः । | आत्मा—परब्रह्म ) स्थित है । वही एकधा बहुधा चैव | जलमें प्रतिबिम्बित चन्द्रमाके समान दृश्यते जलचन्द्रवत् ॥ | एक और अनेक रूपसे देखा जाता भ्रान्त्यारूढः स एवात्मा | है । अविद्याधीन होनेपर वही जीवसंज्ञः सदा भवेत् ॥” | परमात्मा सर्वदा जीवसंज्ञावाला हो | जाता है ।” तथा च ब्राह्मे पुराणे परस्यै- | इसी प्रकार ब्रह्मपुराणमें भी [हाशिया: परस्यैवोपाधिक-] वोपाधिकं जीवादि- | परमात्माके ही औपाधिक जीवादि [हाशिया: जीवादिभेदो] भेदं दर्शयति— | भेद दिखलाते हैं । वहाँ यह [हाशिया: बन्धमुक्तादि-] | शंका करके कि ऐसी अवस्थामें [हाशिया: व्यवस्था च] कथं तर्ह्यौपाधिक- | औपाधिक भेदसे ही बन्ध-मोक्षादिकी भेदेन बन्धमुक्त्यादिव्यवस्था ? | व्यवस्था कैसे हो सकती है ? उनकी