भारतकोश
श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Shvetashvatara Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished276 पृष्ठ

पृष्ठ 178, कुल 276 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 178

१६३ श्वेताश्वतरोपनिषद् [ अध्याय ३ लामिमां स्वरूपावस्थालक्षणां प्राप्तिं | प्रवर्त्तक है ?—इस स्वरूपावस्थिति- परमपदप्राप्तिम् । ईशान ईशिता । | रूप सुनिर्मल प्राप्ति यानी परमपदकी ज्योतिः परिशुद्धो विज्ञानप्रकाशः । | प्राप्तिके उद्देश्यसे । तथा वह ईशान अव्ययोऽविनाशी ॥ १२ ॥ | —शासक, ज्योतिः—विशुद्धविज्ञान- | प्रकाशस्वरूप और अव्यय— | अविनाशी है ॥१२॥ अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः । हृदा मन्वीशो मनसाभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥१३॥ यह अङ्गुष्ठमात्र, पुरुष, अन्तरात्मा, सर्वदा जीवोंके हृदयमें स्थित, ज्ञानाधिपति एवं हृदयस्थित मनके द्वारा सुरक्षित है । जो इसे जानते हैं वे अमर हो जाते हैं ॥ १३ ॥ अङ्गुष्ठमात्र इति । अङ्गुष्ठमा- | 'अङ्गुष्ठमात्रः' इत्यादि । अपनी त्रोऽभिव्यक्तिस्थानहृदयसुषिरपरि- | अभिव्यक्तिके स्थान हृदयाकाशके माणापेक्षया पुरुषः पूर्णत्वात्पुरि | परिमाणकी अपेक्षासे यह अङ्गुष्ठमात्र शयनाद्वा । अन्तरात्मा सर्वस्या- | है, पूर्ण अथवा शरीररूप पुरमें न्तरात्मभूतः स्थितः । सदा | शयन करनेके कारण पुरुष है, जनानां हृदये संनिविष्टो हृदय- | अन्तरात्मा अर्थात् सबके अन्तरात्म- स्थेन मनसाभिगुप्तः । मन्वीशो | स्वरूपसे स्थित है । सर्वदा जीवोंके ज्ञानेशः । य एतद्विदुरमृतास्ते | हृदयमें स्थित है, हृदयस्थित मनके भवन्ति ॥ १३ ॥ | द्वारा सुरक्षित है और मन्वीश— | ज्ञानाध्यक्ष है । जो इसे जानते हैं वे | अमर हो जाते हैं ॥ १३ ॥