श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Shvetashvatara Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
पृष्ठ 189, कुल 276 में से
संदर्भ में पढ़ेंअध्याय ४ ] शाङ्करभाष्यार्थ १७५
त्यादौ । वि चैति व्येति चान्ते | रूप ) धारण करता है तथा अन्तमें प्रलयकाले । चशब्दान्मध्येऽपि | —प्रलयकालमें जिसमें विश्व लीन यस्मिन्विश्वं स देवो द्योतनस्व- | हो जाता है। ‘चान्ते’ के ‘च’ शब्द- भावो विज्ञानैकरस इत्यर्थः । स | से यह तात्पर्य है कि मध्यमें भी नोऽस्माञ्छुभया बुद्ध्या संयुनक्तु | जिसमें विश्व स्थित है वह देव— | प्रकाशस्वरूप अर्थात् विज्ञानैकरस संयोजयतु ॥ १ ॥ | परमात्मा हमें शुभ बुद्धिसे संयुक्त | करे ॥ १ ॥ परमात्माकी सर्वरूपता यस्मात्स एव स्रष्टा तस्मिन्नेव | क्योंकि वही जगत्का रचयिता | है और उसीमें उसका लय होता है लयस्तस्मात्स एव सर्वं न ततो | अतः वही सर्वरूप है, उससे भिन्न | कुछ भी नहीं है—यह बात आगेके विभक्तमस्तीत्याह मन्त्रत्रयेण— | तीन मन्त्रोंसे कही जाती है— तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः । तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदापस्तत्प्रजापतिः ॥ २ ॥ वही अग्नि है, वही सूर्य है, वही वायु है, वही चन्द्रमा है, वही शुक्र (शुद्ध) है, वही ब्रह्म है, वही जल है और वही प्रजापति है ॥२॥ तदेवेति । तदेवात्मतत्त्वमग्निः। | ‘तदेवाग्निः’ इत्यादि । वह | आत्मतत्त्व ही अग्नि है, वही सूर्य तदादित्यः । एवशब्दः सर्वत्र | है। आगे ‘तदेव शुक्रम्’ ऐसा देखा संबध्यते तदेव शुक्रमिति दर्श- | जाता है इसलिये ‘एव’ शब्दका | सबके साथ सम्बन्ध है। शेष अर्थ नात् । शेषमृजु । तदेव शुक्रं | सरल है । वही शुक्र यानी शुद्ध है