सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

तत्रावस्थितस्याप्येकवृत्तसंबन्धेन संपातस्थत्वाभ्युपगमात् । अक्षज्यया सममक्षोत्पन्नं वल- नम् । समवृत्तस्याक्षभेदेन भेदात्तद्दिग्भ्यो(ग्भ्यो)विषुवद्वृत्तदिशां वलितत्वादाक्षं वलनं तत्र परममित्यर्थः । आक्षवलनाभावस्थलमाह-तयोरिति । मध्ये । याम्योत्तरवृत्तस्थे ग्रहे । तयोरेकवृत्तसंबन्धेन याम्योत्तरवृत्तस्थयोर्विषुवत्समवृत्तप्रदेशयोरित्यर्थः । यतः कारणाद्दक्षि- णोत्तरा च । एका । अभिन्ना । अत्राप्येवकारस्तद् दक्षिणोत्तरयोरेकावस्थानाभावात्तद्वि- न्नत्वं तन्निरासार्थः । समध्रुवप्रोतव(वृत्त)प्रोतयोरैक्येन पूर्वापरान्तराभावात्तद्भिन्नत्वाङ्गी- कारात्तत्राप्योरभिन्नत्वेन दर्शनाच्च । ततः कारणात्तत्र वलनमाक्षवलनं न संभवति । सम- वृत्तदिग्भ्यो विषुवद्वृत्तदिशां तत्राभिन्नत्वेन वलितत्वासंभवात् । अक्षवलनान