संक्षिप्त स्कन्द पुराण

• आवन्त्यखण्ड-अवन्तीक्षेत्र-माहात्म्य * ९५७

---

चेतनश्चेतकोऽचिन्त्यश्चित्तचिन्ताविनाशकृत् । | वज्री, चिन्तामणिमहामणि, अनिर्मूल्य, महामूल्य, अतीन्द्रियः सुखस्पर्शश्चरचारी विहङ्गमः ॥ | निर्मूल्य, सुरभि, सुखी, पिता, माता, शिशु, बन्धु, गरुडः पक्षिराजश्च चाक्षुषो विनतात्मजः । | धाता, त्वष्टा, अर्यमा, यम। विष्णुयानविमानस्थो मनोमयतुरंगमः ॥ | अन्तःस्थो बाह्यकारी च बहिःस्थो वै बहिश्चरः । चेतन, चेतक, अचिन्त्य, चित्तचिन्ताविनाशकृत्, | पावनः पावकः पाकी सर्वभक्षी हुताशनः ॥ अतीन्द्रिय, सुखस्पर्श, चरचारी, विहंगम, गरुड, | भगवान् भगहा भागी भवभञ्जो भयंकरः । पक्षिराज, चाक्षुष, विनतात्मज, विष्णुयानविमानस्थ, | कायस्थः कार्यकारी च कार्यकार्ता करप्रदः ॥ मनोमयतुरंगम। | अन्तःस्थ, बाह्यकारी, बहिःस्थ, बहिश्चर, पावन, बहुवृष्टिकरो वर्षी ऐरावणविरावणः । | पावक, पाकी, सर्वभक्षी, हुताशन, भगवान्, भगहा, उच्चैःश्रवा हयो गामी हरिदश्वो हरिप्रियः ॥ | भागी, भवभंज, भयंकर, कायस्थ, कार्यकारी, प्रावृषो मेघमाली च गजरत्नं पुरन्दरः । | कार्यकर्ता, करप्रद। वसुदो वसुधारश्च निद्रालुः पन्नगासनः ॥ | एकधर्मा द्विधर्मा च सुखी दूत्योपजीवकः । बहुवृष्टिकर, वर्षी, ऐरावणविरावण, उच्चैःश्रवा | पालकस्तारकस्त्राता कालो मूषकभक्षकः ॥ हय, गामी, हरिदश्व, हरिप्रिय, प्रावृष, मेघमाली, | सञ्जीवनो जीवकर्ता सजीवो जीवसम्भवः । गजरत्न, पुरन्दर, वसुद, वसुधार, निद्रालु, पन्नगासन। | षड्विंशको महाविष्णुः सर्वव्यापी महेश्वरः ॥ शेषशायी जलेशायी व्यासः सत्यवतीसुतः । | एकधर्मा, द्विधर्मा, सुखी, दूत्योपजीवक, पालक, वेदव्यासकरो वाग्मी बहुशाखाविकल्पकः ॥ | तारक, त्राता, काल, मूषकभक्षक, संजीवन, स्मृतिः पुराणधर्मार्थी परावरविचक्षणः । | जीव-कर्ता, सजीव, जीवसम्भव, षड्विंशक, सहस्रशीर्षा सहस्राक्षः सहस्रवदनोज्ज्वलः ॥ | महाविष्णु, सर्वव्यापी, महेश्वर। शेषशायी, जलेशायी, व्यास, सत्यवतीसुत, | दिव्याङ्गदो मुक्तमाली श्रीवत्सो मकरध्वजः । वेदव्यासकर, वाग्मी, बहुशाखाविकल्पक, स्मृति, | श्याममूर्तिर्घनश्यामः पीतवासाः शुभाननः ॥ पुराणधर्मार्थी, परावरविचक्षण, सहस्रशीर्षा, सहस्राक्ष, | चीरवासा बिवासाश्च भूतदानववल्लभः । सहस्रवदनोज्ज्वल। | अमृतोऽमृतभागी च मोहिनीरूपधारकः ॥ सहस्रबाहुः सहस्त्रांशुः सहस्रकिरणोन्नतः । | दिव्यांगद, मुक्तमाली, श्रीवत्स, मकरध्वज, बहुशीर्षैकशीर्षश्च त्रिशिरा विशिराः शिखी ॥ | श्याममूर्ति, घनश्याम, पीतवासा, शुभानन, चीरवासा, जटिलो भस्मरागी च दिव्याम्बरधरः शुचिः । | विवासा, भूत-दानववल्लभ, अमृत, अमृतभागी, अणुरूपो बृहद्रूपो विरूपो विकराकृतिः ॥ | मोहिनीरूपधारक। सहस्रबाहु, सहस्त्रांशु, सहस्रकिरणोन्नत, बहुशीर्षा, | दिव्यदृष्टिः समदृष्टिर्देवदानववञ्चकः । एकशीर्ष, त्रिशिरा, विशिरा, शिखी, जटिल, भस्मरागी, | कबन्धः केतुकारी च स्वर्भानुश्चन्द्रतापनः ॥ दिव्याम्बरधर, शुचि, अणुरूप, बृहद्रूप, विरूप, | ग्रहराजो ग्रही ग्राहः सर्वग्रहविमोचकः । विकराकृति। | दानमानजपो होमः सानुकूलः शुभग्रहः ॥ समुद्रमथको माथी सर्वरत्नहरो हरिः । | दिव्यदृष्टि, समदृष्टि, देवदानववंचक, कबन्ध, वज्रवैडूर्यको वज्री चिन्तामणिमहामणिः ॥ | केतुकारी, स्वर्भानु, चन्द्रतापन, ग्रहराज, ग्रही, ग्राह, अनिर्मूल्यो महामूल्यो निर्मूल्यः सुरभिः सुखी । | सर्वग्रहविमोचक, दानमानजप, होम, सानुकूल, शुभग्रह। पिता माता शिशुर्भन्धुर्धाता त्वष्टार्यमा यमः ॥ | विघ्नकर्तापहर्ता च विघ्ननाशो विनायकः । समुद्रमथक, माथी, सर्वरत्नहर, हरि, वज्रवैडूर्यक, | अपकारोपकारी च सर्वसिद्धिफलप्रदः ॥