भारतकोश
सौन्दर्यलहरी (आदि शङ्कराचार्य - सचित्र हिन्दी अनुवाद सहित)

सौन्दर्यलहरी (आदि शङ्कराचार्य - सचित्र हिन्दी अनुवाद सहित)

Soundarya Lahari of Shankaracharya Hindi

श्रीमदादि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Soundarya Lahari with Shlokas, Yantras & Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished415 पृष्ठ

पृष्ठ 373, कुल 415 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 373

सौंदर्य लहरी ३२३

चिदात्मा, चिन्मय अन्तःपुरुष, चिन्मयी या चितिशक्ति कह कर ध्यान और निदिध्यासन करता है । जैसा कि श्रुति कहती है

एकोवशी सर्वभूतान्तरात्मा, एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यंति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतंनेतरेषाम् ॥

उसी परम तत्व को श्रीविद्या के उपासक ललिता महात्रिपुर सुन्दरी कहते हैं।

श्रीचक्रराजनिलया, श्रीमत्त्रिपुर सुंदरी ।
श्रीशिवा शिवशक्त्यैक्यरूपिणी ललिताम्बिका ॥
( ललिता सहस्त्रनाम )

अर्थात् श्रीचक्रराज में निवास करने वाली श्रीमत्त्रिपुर सुंदरी श्रीशिवा ललिता अंबिका शिवशक्ति के भेदरहित ऐक्यरूपा है

त्रिपुर सुंदरी का अर्थ भास्करराय इस प्रकार करते हैं:--अत्र त्रीणि पुराणि ब्रह्मविष्णुशिवशरीराणि यस्मिन् सः त्रिपुरः परशिवः, तस्य सुंदरी शक्तिः । वायुसंहिता में भी कहा है कि:—

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता ।
ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलंतिलादिव ॥

अर्थः—वह पराशक्ति सृष्टि के आदि में शिव की इच्छा (संकल्प) से, शिवतत्व की एकता रखने वाली उस ही (शिव से) परिस्फुरित होती है, जैसे तिलों से तेल । इसलिये यह ही भाव सौंदर्य लहरी के प्रथम श्लोक में व्यक्त किया गया है।