भारतकोश
श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

Sri Chaitanya Charitamrita of Krishnadas Kaviraj with Hindi Commentary

श्रील कृष्णदास कविराज गोस्वामी द्वारा

DevanagariHindipublished2,549 पृष्ठ

पृष्ठ 1845, कुल 2549 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1845

तेइसवाँ अध्याय 23/103-107 ] अनुभाष्य- यस्मात् (सकाशात्) लोकः न उद्विजते (भयशङ्कया संक्षोभं ना प्राप्नोति), यः च लोकान् न उद्विजते, यः च हर्षामर्षभयोद्वेगैः (हर्षः स्वस्य इष्टार्थलाभे उत्साहः, अमर्षः परस्य लाभे अंसहनं, भयं त्रासः, उद्वेगः भयादिनिमित्तचित्तक्षोभः, एतैः) यः मुक्तः स च मे प्रियः। श्लोक-भावानुवाद-जिससे किसीको भय, शङ्का अथवा क्षोभ नहीं होता, जो लोगोंसे उद्वेगको नहीं प्राप्त करता, जो हर्ष (अर्थात् अपने वाञ्छित लाभमें उत्साह), अमर्ष (अर्थात् दूसरोंके लाभमें असहनशील) और भयादिसे चित्तमें क्षोभसे मुक्त है, वह मुझे प्रिय है ॥ 103 ॥ अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ 104 ॥ अनुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य देखें ॥ 104 ॥ अमृतप्रवाह भाष्य-मेरा जो भक्त-अपेक्षाशून्य, पवित्र, दक्ष, उदासीन, व्यथारहित, सर्वारम्भत्यागी है, वह-मेरा प्रिय है ॥ 104 ॥ अनुभाष्य- यः अनपेक्षः (अन्यापेक्षारहितः यदृच्छयोपस्थितेऽप्यर्थे निःस्पृहः), शुचिः (बाह्याभ्यन्तर-शौचसम्पन्नः), दक्षः (अनलसः), उदासीनः (पक्षपातरहितः), गतव्यथः (आधिशून्यः), सर्वारम्भपरित्यागी (सर्वान् दृष्टादृष्टार्थान् आरम्भानुद्यमान् परित्यक्तु एवम्भूतः भक्तः), स मे प्रियः। श्लोक-भावानुवाद-जो अपेक्षाशून्य अर्थात् वञ्छित वस्तु उपलब्ध होनेपर भी उसमें स्पृहाहीन, बाहर और भीतरसे पवित्र, आलस्यशून्य, पक्षपातरहित, व्यथाशून्य, सभी दृष्ट और अदृष्ट कार्यके आरम्भको त्यागनेका स्वभाववाला है, ऐसा भक्त मुझे प्रिय है ॥ 104 ॥ यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति । शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः ॥ 105 ॥ अनुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य देखें ॥ 105 ॥ अमृतप्रवाह भाष्य-जो-हर्ष, द्वेष, शोक और आकाङ्क्षारहित है और जो शुभ-अशुभ फलत्यागी और भक्तिमान् है, वह-मेरा प्रिय है ॥ 105 ॥ अनुभाष्य- यः [प्रियं प्राप्य] न हृष्यति, [अप्रियं प्राप्य] न द्वेष्टि, [इष्टार्थनाशे सति यः] न शोचति, [अप्राप्तमर्थं यः] न काङ्क्षति, शुभाशुभपरित्यागी (शुभाशुभे पुण्यपापे परित्यक्तु यस्य सः) [एवम्भूतः भूत्वा यः मयि] भक्तिमान् स मे प्रियः। श्लोक-भावानुवाद-जो प्रिय वस्तुको प्राप्त करके हर्षित नहीं होता, अप्रियकी प्राप्तिसे द्वेष नहीं करता, इष्ट वस्तुके नाश होनेपर शोक नहीं करता, अप्राप्त वस्तुके लिये कामना नहीं करता, पुण्य और पाप- दोनोंको त्याग करनेवाला है, ऐसा वह भक्तिमान् मेरा प्रिय है ॥ 105 ॥ समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः । शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ 106 ॥ तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित्। अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान् मे प्रियो नरः ॥ 107 ॥ अनुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य देखें ॥ 106-107 ॥ अमृतप्रवाह भाष्य-शत्रु-मित्र और मान-अपमानमें समबुद्धि, सर्दी-गर्मी और सुख-दुःखमें समबुद्धि, आसक्तिरहित, निन्दा और स्तुतिमें एक जैसा विचार रखनेवाला, मौनी (संयत वाणी), जैसे-तैसे जो प्राप्त हो उसमें ही सन्तुष्ट, गृहरहित, स्थिरमतिवाला भक्तिमान् व्यक्ति मेरा प्रिय है ॥ 106-107 ॥ अनुभाष्य- शत्रौ मित्रे च तथा मानापमानयोः (सम्मानासम्मानेषु) अपि समः (एकः तुल्यव्यवहारः इत्यर्थः), शीतोष्ण-सुखदुःखेषु (शीतोष्णयोः सुखदुःखयोः च), समः (तुल्यः), सङ्गविवर्जितः (क्वचिदप्यनासक्तः, अपरसहायहीनः वा), तुल्यनिन्दास्तुतिः (तुल्या निन्दा स्तुतिश्च यस्य सः, प्रशंसा-निन्दा-सम-बुद्धिः इत्यर्थः) मौनी (संयतवाक्), येन केनचित् (यथालब्धेन) सन्तुष्टः, अनिकेतः (नियतवासशून्यः गृहवर्जितः इत्यर्थ), स्थिरमतिः । 399