श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)
Sri Chaitanya Charitamrita of Krishnadas Kaviraj with Hindi Commentary
श्रील कृष्णदास कविराज गोस्वामी द्वारा
पृष्ठ 1907, कुल 2549 में से
संदर्भ में पढ़ेंचौबीसवाँ अध्याय [24/323-324]
अनुवाद- महाप्रभुने कहा,—“तुम जो कुछ भी करनेकी इच्छा करोगे, श्रीकृष्ण वही-वही तुम्हारे हृदयमें स्फुरित करा देंगे। तथापि वैष्णवस्मृतिके सूत्रोंका दिग्दर्शन सुनो। सर्वप्रथम तुम गुरुपदाश्रय करनेके महत्वको उसके कारणसहित लिखना॥ 323-324॥
अनुभाष्य- पाठान्तरमें, 'सर्वकारण',—सभीके कारणस्वरूप। 'गुरु-आश्रयण'—आदिलीला 1/35-46 संख्या देखें।
श्रीहरिभक्तिविलासके प्रथम-विलासमें— “आदौ सकारणं लेख्यं श्रीगुर्वाश्रयणं ततः। गुरुशिष्यपरीक्षादिर्भगवान् मनवोऽस्य च॥ मन्त्राधिकारी सिद्ध्यादिशोधनं मन्त्रसंस्क्रिया। दीक्षा नित्यं ब्राह्मकाले शुभोत्थानं पवित्रता॥ प्रातःस्मृत्यादि कृष्णस्य वाद्याद्यैश्च प्रबोधनम्। निर्माल्योत्तारणाद्यादौ मङ्गलारात्रिकं ततः॥ मैत्रादिकृत्यं शौचाचमनं दन्तस्य धावनम्। स्नानं तान्त्रिक-सन्ध्यादि देवसद्मादि-संस्क्रिया॥ तुलस्याद्याहृतिर्गृहेस्नान-मुष्णोदकादिकम्। वस्त्रं पीठं चोर्ध्वपुण्ड्रं चक्रादिमुद्रा माला च गृहसन्ध्यार्चनं गुरोः। माहात्म्यञ्चाथ कृष्णस्य द्वारवेश्मान्तरार्चनम्॥ पूजार्थासनमर्घ्यादिस्थापनं विघ्नवारणम्। श्रीगुर्वादिन्नतिर्भूतशुद्धिः प्राणविशोधनम्॥ न्यासा मुद्राप्रपञ्चश्च कृष्णध्यानान्तरर्चने। पूजापदानि श्रीमूर्त्तिशालग्रामशिलास्तथा॥ द्वारकोद्भवचक्राणि शुद्धयः पीठपूजनम्। आवाहनादि तन्मुद्रा आसनादिसमर्पणम्॥ स्नपनं शङ्ख-घण्टादिवाद्यं नामसहस्रकम्। पुराणपाठो वसनमुपवीतं विभूषणम्॥ गन्धः श्रीतुलसीकाष्ठचन्दनं कुसुमानि च। पत्राणि तुलसी चाङ्गोपाङ्गावरणपूजनम्॥ धूपो दीपश्च नैवेद्यं पानं होमो बलिक्रिया। अवगण्डुषाद्यास्यवासो दिव्यगन्धादिकं पुनः। राजोपचारा गीतादि महानीराजनं तथा॥ शङ्खादिवादनं साम्बुशङ्खनीराजनं स्तुतिः। नतिः प्रदक्षिणा कर्माह्यर्पणं जपयाचने। आगःक्षमापणं नानागांसि निर्माल्यधारणम्॥ शङ्खाम्बुतीर्थं तुलसीपूजा तन्मृत्तिकादि च। धात्री स्नान-निषेधस्य कालो वृत्तेरुपार्जनम्॥ मध्याह्ने वैश्व-देवादिश्श्राद्धं चानर्प्यमुच्यते। विनार्च्चामशने दोषास्तथानर्पितभोजने॥ नैवेद्यभक्षणं सन्तः सत्सङ्गोऽसत्सङ्गतिः। असद्गतिर्वैष्णवोपहास-निन्दादि-दुष्फलम्॥ सतां भक्तिर्विष्णुशास्त्रं श्रीमद्भागवतं तथा। लीलाकथा च भगवद्धर्माः सायं निज-क्रियाः॥ कर्मपातपरीहारस्त्रिकालाच्चार्चा विशेषतः। नक्तं कृत्यान्यथो पूजा-फलसिद्ध्यादि-दर्शनम्॥ विष्ण्वर्थदानं विविधोपचारा न्यूनपूरणम्। शयनं महिमाच्चार्याः श्रीमन्नाम्नस्तथाद्भुतः। नामापराधा भक्तिश्च प्रेमाद्याश्रयणादयः। पक्षेष्वेकादशी साङ्गा श्रीद्वादश्यष्टकं महत्। कृत्यानि मार्गशीर्षादि-मासेषु द्वादशस्वपि। पुरश्चरणकृत्यानि मन्त्रसिद्धस्य लक्षणम्॥ मूर्त्याविर्भावनं मूर्त्तिप्रतिष्ठा कृष्णमन्दिरम्। जीर्णोद्धृतिः श्रीतुलसीविवाहोऽन्यत्कर्म च॥”
[अर्थात् श्रीहरिभक्तिविलासमें वर्णित विषयसमूह— सर्वप्रथम कारण-सहित श्रीगुरुका आश्रय-ग्रहण, उसके बाद गुरुके लक्षण, शिष्यके लक्षण, गुरुशिष्य-परीक्षादि, भगवन्मन्त्र-माहात्म्य, मन्त्रके अधिकारी, सिद्ध्यादि-शोधन, मन्त्रका संस्कार, दीक्षा, नित्य ब्राह्ममुहूर्त्तमें शुभ उठना (अर्थात् कृष्ण-कीर्तनके साथ शय्यासे उठना), नित्य पवित्रता (अर्थात् हाथ-पैर धोना, दन्तधावन और आचमनादिके द्वारा पवित्र होना), श्रीकृष्ण विषयक प्रातः स्मरण-कीर्तन-विज्ञप्तिपाठ-प्रणामादि, वाद्यादिके साथ जगाना (भगवान्को जगाना), निर्माल्यको हटाना, उसके पश्चात् मङ्गलारात्रिक, उसके बाद मल-त्यागादि कार्य, शौच, आचमन, दन्तधावन, तान्त्रिक सन्ध्यादि, देवमन्दिरादिका संस्कार (सफाई), तुलसी आदिका चयन, अपने घरमें स्नान, गर्म जलादिसे स्नान, वस्त्र धारण करना, आसन, ऊर्ध्वपुण्ड्र गृहसन्ध्या, गुरुपूजा और गुरु-माहात्म्य, उसके बाद श्रीकृष्णकी द्वार और घरमें पूजा, पूजाके लिये आसन, अर्घ्य-पात्र आदिका स्थापन, विघ्न-निराकरण, श्रीगुर्वादि
| 461