अथ वयःसंधिवर्णनम्

२५५

न्यञ्चति वयसि प्रथमे समुद्भवति तरुणिमनि सुदृशः । दधति स्म मधुरिमाणं वाचो गतयश्च विभ्रमाश्च भृशम् ॥ ६ ॥
यदवधि विलासभवनं यौवनमुदियाय चन्द्रवदनायाः । दहनं विनैव तदवधि यूनां हृदयानि दह्यन्ते ॥ ७ ॥
अधर किसलयरागः कोमलविटपानुकारिणौ बाहू । कुसुममिव लोभनीयं यौवनमङ्गेषु संनद्धम् ॥ ८ ॥
मृदुलवलिललितमध्यं पृथुलकुचं चारु विपुलभूरुहधनम् । पुंनागस्पृहणीयं स्फुरति वनं यौवनं च नारीणाम् ॥ ९ ॥
सन्निभयोरमुष्या वयसोः पयसोरिवाङ्गेषु । अनयो रसद्विभेदं मानसजन्मा परं वेद ॥ १० ॥
स्तनतटमिदमुत्तुङ्गं निम्नो मध्यः समुन्नतं जघनम् । विषमे मृगशावाक्ष्या वपुषि नवे क इव न स्खलति ॥ ११ ॥
उद्यति तरुणिमतरणौ शैशवशशिनि प्रशान्तिमायाते । कुचचक्रवाकयुगलं तरुणीतन्व्या मिथो मिलति ॥ १२ ॥
अचलं चलदिव चक्षु प्रकृतमपीदं समुद्यदिव वक्षः । अतदिव तदपि शरीरं संप्रति वामभ्रुवो जयति ॥ १३ ॥
अयमङ्कुरभाव एव तावत्कुचयोः कर्षति लोकलोचनानि । इतरेतरपीडनीमवस्थां गतयोः श्रीरनयोः कथं भवित्री ॥ १४ ॥
परिहरति यथा यथा वयोऽस्याः स्फुरदुरु कन्दलशालिबालभावम् । द्रढयति धनुषस्तथा तथा ज्या स्पृशति शरानपि सज्जयन्यनोभू ॥ १५ ॥
निशितशरधियाऽर्पयत्यनङ्गो दृशि सुदृशः स्वबलं वयःसंराले । दिशि निपतति यत्र सा च तत्र व्यतिकरमेत्य समुन्मिषन्त्यवस्थाः ॥ १६ ॥
यथा यथाऽस्याः कुचयोः समुन्नतिस्तथा तथा लोचनमेति वक्रताम् । अहो सहन्ते बत नो परोदय निसर्गतोऽन्तर्मलिना ह्यसाधव ॥ १७ ॥
सम विलासोऽङ्कुरितः स्तनाभ्यां त्रपा विलासेन महावतीर्णा । अवर्ततान्यस्त्रपयैव साक कान्त प्रकारो वचसा कृशाङ्ग्या ॥ १८ ॥
उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रं सूर्योशुभिर्भिन्नमिवारविन्दम् । बभूव तस्याश्चतुरस्रशोभि वपुर्विभक्तं नवयौवनेन ॥ १९ ॥
असम्भृत मण्डनमङ्गयष्टेरनासवाख्य करण मदस्य । कामस्य पुष्पव्यतिरिक्तमस्त्रं बाल्यात्पर मांधु वयः प्रपेदे ॥ २० ॥
आवृणोति यदि सा मृगीदृशी स्वेऽञ्चलेन कुचकाञ्चनाचलम् । भूय एव बहिरेति गौरवादुन्नतो न सहते तिरस्क्रियाम् ॥ २१ ॥
अत्युन्नतस्तनमुरो नयने सुदीर्घे वक्रे भ्रुवावतितरा वचनं ततोऽपि । मध्योऽधिकं तनुरनूनगुरुनितम्बौ मन्दा गतिः किमपि चाङ्गुतलोचनाया ॥ २२ ॥
भ्रूपल्लवो धनुरपाङ्गतराङ्गतानि बाणा गुणाः श्रवणपालिरिति स्मरेण । तस्यामनङ्गजयजगमदेवतायामस्त्राणि निर्जितजगन्ति किमर्पितानि ॥ २३ ॥
दृशोः सीमावादः श्रवणयुगलेन प्रतिकल स्तनाभ्यां संरुद्धे हृदि मनसिजस्तिष्ठति बलात् । नितम्ब साक्रन्दं क्षिपति रशनादाम परतः प्रवेशस्तन्वङ्ग्या वपुषि तरुणिम्नो विजयते ॥ २४ ॥
अनाघ्रातं पुष्पं किमलयमैलूनं कररुहैरैनाविद्ध रत्नं मधु नवमनास्वादितरसम् । अखण्डं पुण्याना फलमिव च तद्रूपमनघं न जाने भोक्तार कमिह समुपस्थास्यति विधिः ॥ २५ ॥
भ्रुवो काचिल्लीला परिणतिरपूर्वा नयनयोः स्तनाभोगो व्यक्तस्तरुणिमसमारम्भसमये । इदानी बालाया किममृतमय कि विषमयं. किमानन्द साक्षाद्धनितमधुर पञ्चमरवः ॥ २६ ॥
अनाकूतैरेव प्रियसहचरीणा शिशुतया वचोभिः पाञ्चालीमिथुनमधुना संगमयितुम् । उपादत्ते नो वा विरमति न वा केवलमिय कपोलौ कल्याणी पुलकमुकुलैर्हन्तुरयति ॥ २७ ॥
प्रगल्भानामन्तःप्रविशति शृणोति प्रिय कथा स्वयं तत्तच्चेष्टाशतमभिनयैर्व्यञ्जयति च । स्पृहामन्त कान्ते वहति न समभ्येति निकट यथैवेयं बाला हरति हि तथा चित्तमधिकम् ॥ २८ ॥
स्मित किञ्चिद्वक्रे सरलतरलो दृष्टिविभव परिस्पन्दो वाचामभिनवविलासोक्तिसरसः । गतीनामारम्भ किसलयितलीलापरिकर स्पृशन्त्यास्तारुण्य किमिह न हि रम्य मृगदृशः ॥ २९ ॥
इमे तारुण्यश्रीनवपरिमला प्रौढसुरतप्रतापप्राग्भ्भाः स्मरविजयदानप्रतिभुवः । चिर चेतश्चौरा अभिनवविकारैकरुचयो विलासंव्यापाग किमपि विजयन्ते मृगदृश ॥ ३० ॥
अपक्रान्ते बाल्ये तरुणिमनि चागन्तुमनसि प्रयाते मुग्धत्वे चतुरिमणि चाश्लेषरसिके । न केनापि स्पृष्ट यद्दिह वयमा मर्म परम यदेतत्तच्छ्वोजयति वपुरिन्दीवरदृशः ॥ ३१ ॥
तदात्वप्रोन्मीलन्मदिमरमणीया कठिनता विचित्य प्रत्यङ्गादिव तरुणभावेन घटिता । स्तनौ सबिभ्राणा क्षणविनयवैयत्यमसृणस्मरोन्मेषा केषामुपरि न रसाना युवतय ॥ ३२ ॥
न शील दृग्भङ्गी कलयति कुरङ्गीनयनयो कुचश्रा कर्कन्धूफलमपि न बन्धूकृतवती । सुधौया मत्रीचा न च वचनवीर्या परिचिता तथापि श्रीरस्या युवजननमम्या विजयत ॥ ३३ ॥
उद्वद्धवक्षोजद्वयनटमग्क्षोमितकटे मुग्धादृग्भ्या मन्दीकृतविलमदिन्दीवरयुगम् ।

---

पाद-टिप्पणी (Footnotes)

१ गच्छति मति
२ उदय प्राप
३ स्पृहणीयम्
४ सुदृढा या लव लित्र्यशं, प्रकृता ललितो मध्यभागो यस्य तत्, पक्षे,-मृदुला या वलयो वलित्रितय तेन ललितो मध्यो यस्मिन्
५ पृथन स्थूला लकुचा यस्मिन्, पक्षे,-पृथुला कुचौ यस्मिन्
६ सुन्दरम्
७ पुंनागा ये भूजा वृक्षास्तैर्धनं निविडम्, पक्षे,-विपुल भूउपा ते पुंषु लभुव एतादृशा जघना यस्मिंस्तत् तद्रूपदगव्यापकप्रदनामन्व
८ पुंनाग केसरवृक्ष स्पृहणीयम्, पक्षे,-पुरुषश्रेष्ठ स्पृहणीयम्
९ कुटिल अर्थाद्यावनरूपे
१० स्वस्वरूप
१ मन्द्रवम्
२ देवरूपतन्
३ स्वस्वरूप