सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)
Subhashita Ratna Bhandagara
पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा
स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)
DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ
पृष्ठ 310, कुल 516 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 310
सूर्यास्तमनसमयवर्णनम् २९५
हरहस्तगृहीतकांसतालद्वयमेव समलक्ष्यत नाकलक्ष्मी ॥४९॥
यातोऽस्मि पद्मनयने समयो ममैष सुप्ता मयैव भवती
प्रतिबोधनीया । प्रैत्यायनामयमितीव सरोरुहिण्या. सूर्यो-
ऽस्तमस्तकनिविष्टकर करोति ॥ ५० ॥ कृत्वा प्रबुद्धकमला-
मखिला त्रिलोकीमम्भौनिधेर्विशति गर्भमसाविदानीम् ।
अन्तःप्रसुप्तहरिनाभिसरोजबोधकौतूहलीव भगवानरविन्द-
बन्धु ॥ ५१ ॥ पूर्वा क्षणक्रमनिरस्तसमस्तरागा हित्वा
निजान्तिकमुपेत्य रवौ सरागे । आलोक्य पुनरमुष्य धृत-
प्रसादा जाता चिरेण चरमा परमाणुरक्ता ॥ ५२ ॥ स्पृष्टे-
ल्लसत्किरणकेसरसूर्यबिम्बविस्तीर्णकर्णिकमथो दिवसारवि-
न्दम् । क्लिष्टाष्टदिग्दलकलापमुषावतारबद्धान्धकारमधुपावलि
सञ्चकोच ॥ ५३ ॥ पृथु गगनर्कबन्धस्कन्धचक्र किमेत-
त्किमु रुधिरकपाल कालकापालिकस्य । कललभरितमन्त.
कि नु तार्क्यण्डखण्ड प्रजनयति वितर्क साध्यमर्कस्य विम्बम्
॥ ५४ ॥ अयमपि खरयोबिक्कर्णकाषायमीपद्विसृमरतिमि-
रोर्णाजर्जरोपान्तमर्चि. । मदकलकलविङ्गीकाकुनान्दीकरेम्य
क्षितिरुहशिखरेभ्यो भानुमानुच्चिनोति ॥ ५५ ॥ गतवति
दिननाथे पश्चिमक्ष्माधरान्त विशिरकरमयूखैर्निर्भर दह्यमाना ।
परिहृतमिलितालि. पान्थकान्तेव दीना सपदि कमलिनी सा
हास्यहीना बभूव ॥ ५६ ॥ उदयगिरितटस्थ पद्मिनीर्बोध-
यित्वा मृदुतरकिरणाग्रैस्ता. स्वयं चोपभुज्य । मलिनमधुपस-
ङ्गात्तासु सजातकोप कृतकधिरविरोचिर्भानुरस्तं प्रयात
॥ ५७ ॥ अयमपि पुरुहूतप्रेयसीसूर्ध्नि पूर्ण. कलश इव
सुधांशु साधुनुल्लालसीति । मदनविजययात्राकालविज्ञापनाय
स्फुरति जलधिमध्ये ताम्रपात्रीव भानु ॥ ५८ ॥ रवेरस्त
तेजः प्रमुदयति खद्योतपटली मरालाली मूका कलकल-
परोलूकपटली । इदं कष्टं दृष्ट्वा चिरमसहमाना कमलिनी
भ्रमद्भृङ्गव्याजात्कवलयति हालाहलमिव ॥ ५९ ॥ सैरन्ध्री-
कुरकुष्ठकङ्कणसरद्वीरध्वनि. सचस्दूतूसूत्रितसंधिविग्रहविधि
सोल्लासलीलाधर. । वारस्त्रीजनसज्जमानशयन. संनद्धपुष्पा-
युधः श्रीखण्डद्रवधौतसौधशिखरो रम्य क्षणो वर्तते ॥६०॥
विश्लेषांकुलचक्रवाकमिथुनैरूत्पक्षमाक्रन्दित कारुण्यादिव
मीलितासु नलिनीष्वस्त च मित्रे गते । शोकेनेव दिगङ्ग-
नाभिरभित श्यामायमानैर्मुखैर्नि.श्वासानिलधूमवर्तय इवो-
द्गीर्णास्तमोराजय ॥ ६१ ॥ निर्यद्वासूरजीवपिण्डकरणं
बिभ्रत्कवोष्णे. करैर्माञ्जिष्ठ रविविम्बमम्बरतलादस्ताचल
चुम्बति । कि च स्तोकतभःकलापकलनास्यामायमान मना-
---
१ विश्वामोत्पादनम् २ कमलिन्या ३ वराट ४ दिवसरूपमर
विन्दम् ५ प्रकाशाभावेन परस्पर मिलिता ६ अङ्गिरस्ककलेवरम्
७ काल एव कापालिको भिक्षु ८ गरुड ९ वियोगाकुले
---
ग्धूम्श्यामापुराणचित्ररचनारूप जगज्जायते ॥ ६२ ॥
संध्याताण्डवचण्डदण्डपरशुप्रारब्धभीमभ्रमीवेगस्रस्तकपर्दवा-
सुकिफणामणिक्यगङ्गावहेम् । मग्न पाथसि पश्चिमस्य जलवे-
र्मार्तण्डविम्ब ततो ध्वान्तैर्भूतगणेरगाहि भुवन मन्ये तदन्वे-
षिभि ॥ ६३ ॥ पाश्चात्याम्बुघिट्टष्टपूर्ववडवासदर्शनात्कण्ठया
धावद्ध्वान्ततुरंगनिषुरखुरक्षुण्णोऽस्तशैलस्थले । तस्मादुच्छलि-
तेन धातुरजसा लिप्तान्युक्ताङ्गको मन्दांशु प्रियदर्शन खलु
सहप्ताशुर्दिदृशयते ॥ ६४ ॥ तद्रोडेऽन्तरसततान्धतमस
निर्मिद्य तिग्मांशुभि सल्लेत्तु बलिमद्भाग कृतमतिर्भानुर्जगाहे-
ऽम्बुविम् । अन्यत्सप्रति सनिपत्य वृणुते लोके तमोमण्डलं
कि चेतस नयत्यहो परिभव पाथोजिनी वल्लभाम् ॥ ६५ ॥
द्रागेन्द्रीमनुचुम्य सस्मितमुखीमामोदिनी पद्मिनी कृत्वासौ
परिरम्भसभ्रमपरिश्रान्ता च वारुखियम् । सरक्तो हिमभानु-
रद्य चरमा श्लिष्यत्यहो रागिणीं काश्मीरोपसत्ययोधर-
भरा कान्ता दिश वारुणीम् ॥ ६६ ॥ ध्माता भालतला-
नले. कवलिता कण्ठोत्थहालाहलैरालीढाथ जटाटवीवलयितै-
राशीविषाणा गणै. । कीर्णा भस्मभिगहतास्थिपटलैर्विद्धा
जटाग्रैरपि स्वीयामुज्झति माधुरी हरशिरोरत्न किमिन्दो.
कला ॥ ६७ ॥ आवासोत्सुकपक्षिण कलरूत कामन्ति
वृक्षालयान्कान्ता भाविवियोगभीरुरधिक क्रन्दत्ययं कातर ।
चक्राङ्गो मधुपा सरोजगहन धावन्त्युलूको मुद धत्ते चारुणता
गतो रविरसावस्ताचल चुम्बति ॥ ६८ ॥ अध्वान नैकचक्र.
प्रभवति भुवनभ्रान्तिदीर्घे विलङ्घ्य प्रात प्राप्सु रथो मे पुन-
रिति मनसि न्यस्तचिन्तातिभार । 'सध्याकृष्टावशिष्टस्वकर-
परिकरै स्पष्टहेमारपङ्कि व्याकृष्यावस्थितोऽस्तक्षितिभृति
नयतीवैष दिर्वक्रकर्मकः ॥ ६९ ॥ प्राचीमालम्बमाने घन-
तिमिरचये बान्धवे बन्धकीना सप्राप्ते च प्रतीची शशिकर-
निकरे वैरिणि स्वैरिणीनाम् । अर्धश्यामोपलार्धस्फटिकमिव
दिशामन्तराल विधत्ते कालिन्दीजहुकन्यामिलदमलजलस-
न्दसदोहमैत्रीम् ॥ ७० ॥ सध्यावध्यस्रगोण तनुदहनचिता-
ङ्गारमन्दार्कबिम्ब तारानारास्थिकीर्णे विशदनरकरङ्कायमाणे-
ज्वलेन्दू । हृष्यन्नक्तचरौघ घनतिमिरमहाधूमधूम्रानुकार
जात लीलाश्मशान जगदखिलमहो कालकापालिकस्य ॥७१॥
गाढ प्रौढाङ्गनाभि सुरतरतमन.समदोत्सारिताक्ष सुग्धाभि
स्रस्तनेत्रं रतिसमरभय चिन्तयन्तीभिरेवम् । पान्थानामङ्ग-
नाभि ससलिलनयनं शून्यचित्ताभिरुच्चै कष्ट दृष्टोऽस्तशैल
भृशमभजदय मण्डलश्चण्डरश्मे. ॥ ७२ ॥ व्योम्नस्तापिच्छ-
---
१ सध्याया कृष्टा उपसहृतास्तेभ्योऽवशिष्टो य स्वकरगणा परि
कर मयूहस्तद्रूपा स्पष्टा हेमनिर्मितानामराणा पङ्किर्यस्मिस्तत्
२ दिशा चक्र मण्डलम्, रथाङ्ग च