भारतकोश
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

Subhashita Ratna Bhandagara

पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा

स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ

पृष्ठ 310, कुल 516 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 310
सूर्यास्तमनसमयवर्णनम्    २९५

हरहस्तगृहीतकांसतालद्वयमेव समलक्ष्यत नाकलक्ष्मी ॥४९॥
यातोऽस्मि पद्मनयने समयो ममैष सुप्ता मयैव भवती
प्रतिबोधनीया । प्रैत्यायनामयमितीव सरोरुहिण्या. सूर्यो-
ऽस्तमस्तकनिविष्टकर करोति ॥ ५० ॥ कृत्वा प्रबुद्धकमला-
मखिला त्रिलोकीमम्भौनिधेर्विशति गर्भमसाविदानीम् ।
अन्तःप्रसुप्तहरिनाभिसरोजबोधकौतूहलीव भगवानरविन्द-
बन्धु ॥ ५१ ॥ पूर्वा क्षणक्रमनिरस्तसमस्तरागा हित्वा
निजान्तिकमुपेत्य रवौ सरागे । आलोक्य पुनरमुष्य धृत-
प्रसादा जाता चिरेण चरमा परमाणुरक्ता ॥ ५२ ॥ स्पृष्टे-
ल्लसत्किरणकेसरसूर्यबिम्बविस्तीर्णकर्णिकमथो दिवसारवि-
न्दम् । क्लिष्टाष्टदिग्दलकलापमुषावतारबद्धान्धकारमधुपावलि
सञ्चकोच ॥ ५३ ॥ पृथु गगनर्कबन्धस्कन्धचक्र किमेत-
त्किमु रुधिरकपाल कालकापालिकस्य । कललभरितमन्त.
कि नु तार्क्यण्डखण्ड प्रजनयति वितर्क साध्यमर्कस्य विम्बम्
॥ ५४ ॥ अयमपि खरयोबिक्कर्णकाषायमीपद्विसृमरतिमि-
रोर्णाजर्जरोपान्तमर्चि. । मदकलकलविङ्गीकाकुनान्दीकरेम्य
क्षितिरुहशिखरेभ्यो भानुमानुच्चिनोति ॥ ५५ ॥ गतवति
दिननाथे पश्चिमक्ष्माधरान्त विशिरकरमयूखैर्निर्भर दह्यमाना ।
परिहृतमिलितालि. पान्थकान्तेव दीना सपदि कमलिनी सा
हास्यहीना बभूव ॥ ५६ ॥ उदयगिरितटस्थ पद्मिनीर्बोध-
यित्वा मृदुतरकिरणाग्रैस्ता. स्वयं चोपभुज्य । मलिनमधुपस-
ङ्गात्तासु सजातकोप कृतकधिरविरोचिर्भानुरस्तं प्रयात
॥ ५७ ॥ अयमपि पुरुहूतप्रेयसीसूर्ध्नि पूर्ण. कलश इव
सुधांशु साधुनुल्लालसीति । मदनविजययात्राकालविज्ञापनाय
स्फुरति जलधिमध्ये ताम्रपात्रीव भानु ॥ ५८ ॥ रवेरस्त
तेजः प्रमुदयति खद्योतपटली मरालाली मूका कलकल-
परोलूकपटली । इदं कष्टं दृष्ट्वा चिरमसहमाना कमलिनी
भ्रमद्भृङ्गव्याजात्कवलयति हालाहलमिव ॥ ५९ ॥ सैरन्ध्री-
कुरकुष्ठकङ्कणसरद्वीरध्वनि. सचस्दूतूसूत्रितसंधिविग्रहविधि
सोल्लासलीलाधर. । वारस्त्रीजनसज्जमानशयन. संनद्धपुष्पा-
युधः श्रीखण्डद्रवधौतसौधशिखरो रम्य क्षणो वर्तते ॥६०॥
विश्लेषांकुलचक्रवाकमिथुनैरूत्पक्षमाक्रन्दित कारुण्यादिव
मीलितासु नलिनीष्वस्त च मित्रे गते । शोकेनेव दिगङ्ग-
नाभिरभित श्यामायमानैर्मुखैर्नि.श्वासानिलधूमवर्तय इवो-
द्गीर्णास्तमोराजय ॥ ६१ ॥ निर्यद्वासूरजीवपिण्डकरणं
बिभ्रत्कवोष्णे. करैर्माञ्जिष्ठ रविविम्बमम्बरतलादस्ताचल
चुम्बति । कि च स्तोकतभःकलापकलनास्यामायमान मना-

---
१ विश्वामोत्पादनम् २ कमलिन्या ३ वराट ४ दिवसरूपमर
विन्दम् ५ प्रकाशाभावेन परस्पर मिलिता ६ अङ्गिरस्ककलेवरम्
७ काल एव कापालिको भिक्षु ८ गरुड ९ वियोगाकुले

---

ग्धूम्श्यामापुराणचित्ररचनारूप जगज्जायते ॥ ६२ ॥
संध्याताण्डवचण्डदण्डपरशुप्रारब्धभीमभ्रमीवेगस्रस्तकपर्दवा-
सुकिफणामणिक्यगङ्गावहेम् । मग्न पाथसि पश्चिमस्य जलवे-
र्मार्तण्डविम्ब ततो ध्वान्तैर्भूतगणेरगाहि भुवन मन्ये तदन्वे-
षिभि ॥ ६३ ॥ पाश्चात्याम्बुघिट्टष्टपूर्ववडवासदर्शनात्कण्ठया
धावद्ध्वान्ततुरंगनिषुरखुरक्षुण्णोऽस्तशैलस्थले । तस्मादुच्छलि-
तेन धातुरजसा लिप्तान्युक्ताङ्गको मन्दांशु प्रियदर्शन खलु
सहप्ताशुर्दिदृशयते ॥ ६४ ॥ तद्रोडेऽन्तरसततान्धतमस
निर्मिद्य तिग्मांशुभि सल्लेत्तु बलिमद्भाग कृतमतिर्भानुर्जगाहे-
ऽम्बुविम् । अन्यत्सप्रति सनिपत्य वृणुते लोके तमोमण्डलं
कि चेतस नयत्यहो परिभव पाथोजिनी वल्लभाम् ॥ ६५ ॥
द्रागेन्द्रीमनुचुम्य सस्मितमुखीमामोदिनी पद्मिनी कृत्वासौ
परिरम्भसभ्रमपरिश्रान्ता च वारुखियम् । सरक्तो हिमभानु-
रद्य चरमा श्लिष्यत्यहो रागिणीं काश्मीरोपसत्ययोधर-
भरा कान्ता दिश वारुणीम् ॥ ६६ ॥ ध्माता भालतला-
नले. कवलिता कण्ठोत्थहालाहलैरालीढाथ जटाटवीवलयितै-
राशीविषाणा गणै. । कीर्णा भस्मभिगहतास्थिपटलैर्विद्धा
जटाग्रैरपि स्वीयामुज्झति माधुरी हरशिरोरत्न किमिन्दो.
कला ॥ ६७ ॥ आवासोत्सुकपक्षिण कलरूत कामन्ति
वृक्षालयान्कान्ता भाविवियोगभीरुरधिक क्रन्दत्ययं कातर ।
चक्राङ्गो मधुपा सरोजगहन धावन्त्युलूको मुद धत्ते चारुणता
गतो रविरसावस्ताचल चुम्बति ॥ ६८ ॥ अध्वान नैकचक्र.
प्रभवति भुवनभ्रान्तिदीर्घे विलङ्घ्य प्रात प्राप्सु रथो मे पुन-
रिति मनसि न्यस्तचिन्तातिभार । 'सध्याकृष्टावशिष्टस्वकर-
परिकरै स्पष्टहेमारपङ्कि व्याकृष्यावस्थितोऽस्तक्षितिभृति
नयतीवैष दिर्वक्रकर्मकः ॥ ६९ ॥ प्राचीमालम्बमाने घन-
तिमिरचये बान्धवे बन्धकीना सप्राप्ते च प्रतीची शशिकर-
निकरे वैरिणि स्वैरिणीनाम् । अर्धश्यामोपलार्धस्फटिकमिव
दिशामन्तराल विधत्ते कालिन्दीजहुकन्यामिलदमलजलस-
न्दसदोहमैत्रीम् ॥ ७० ॥ सध्यावध्यस्रगोण तनुदहनचिता-
ङ्गारमन्दार्कबिम्ब तारानारास्थिकीर्णे विशदनरकरङ्कायमाणे-
ज्वलेन्दू । हृष्यन्नक्तचरौघ घनतिमिरमहाधूमधूम्रानुकार
जात लीलाश्मशान जगदखिलमहो कालकापालिकस्य ॥७१॥
गाढ प्रौढाङ्गनाभि सुरतरतमन.समदोत्सारिताक्ष सुग्धाभि
स्रस्तनेत्रं रतिसमरभय चिन्तयन्तीभिरेवम् । पान्थानामङ्ग-
नाभि ससलिलनयनं शून्यचित्ताभिरुच्चै कष्ट दृष्टोऽस्तशैल
भृशमभजदय मण्डलश्चण्डरश्मे. ॥ ७२ ॥ व्योम्नस्तापिच्छ-

---
१ सध्याया कृष्टा उपसहृतास्तेभ्योऽवशिष्टो य स्वकरगणा परि
कर मयूहस्तद्रूपा स्पष्टा हेमनिर्मितानामराणा पङ्किर्यस्मिस्तत्
२ दिशा चक्र मण्डलम्, रथाङ्ग च
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह) · पृष्ठ 310, कुल 516 में से · BharatKosha