सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

३२८	सुभाषितरत्नभाण्डागारम्	[ ६ प्रकरणम्

पुरः स्थाप्यते ॥ २३ ॥ मञ्जिष्ठारुणदीधितिर्मधुकरैर्मङ्गल्य-
गीतिस्ततः कोकाह्लादपटुः सरोरुहवन प्रीत्या समुज्जृम्भ-
यन् । लोकालोककरः करैश्च तमसा स्तोमं समुत्सारयन्ना-
रोहत्युदयाचल रंविरयं बन्धूकगुच्छच्छवि. ॥२४॥ कीलोलै.
कुङ्कुमाना सकलमपि जगज्जालमेतन्निषिक्त मुक्ताश्चोन्मत्त-
भृङ्गा विघटनकमलक्रोडकारागृहेभ्य. । उत्सृष्टं गोसहस्रं
किमुत कलकल श्रूयते च द्विजाना भाग्यैर्वृन्दारकाणा
हरिहयहरिता सूयते पुत्ररत्नम् ॥ २५ ॥

नायिकानिर्गमनम्

निद्रानिवृत्तावुदिते द्युरत्ने सखीजने द्वारपद परास्ते ।
श्लथीकृताश्लेषरसे भुजङ्गे चचाल नालिङ्गनतोऽञ्जना सा
॥ १ ॥ गुरुत्रासादासादितभवदुपालम्भवचसा मुहुः स्मार
स्मार कथमपि निशीथे संगममम् । इदानी मुञ्च त्व दयित
पुनेरेष्यामि सुभगदुष.कालीनोऽयं चटुलचटकालीकलकलः
॥ २ ॥ प्रबुद्धायाः प्रातर्लसदलसदूर्वाविलययं गलन्मल्लीदाम्नः
शिथिलकबरीबन्धसमये । प्रियालोके घूर्णन्नयनमसृणस्मेर-
मधुरो मुखे जृम्भारम्भो जयति भृशमिन्दीवरदृश. ॥ ३ ॥
प्राणेशेन प्रहितनखरेष्वङ्केषु क्षपान्ते जाताताङ्का रचयति
चिर चन्दनालेपनानि । धत्ते लाक्षामसकृदधरे दन्तदन्ताव-
घाते क्षामाङ्गीयं चकितमभितश्चक्षुषी विक्षिपन्ती ॥ ४ ॥
धम्मिल्ल परिवघ्नती नखसुखै सीमन्तमातन्वती पश्यन्ती
नखरोत्सवं कुचयुगे सव्यापसव्य मुहुः । नाभीसीमनि कुञ्चि-
ताङ्गुलिदलं नीवीभर रुन्धती शय्यागारविनिर्गतापि हृदया-
न्नाद्यापि निष्क्रामति ॥५॥ एषा का मुक्तमुक्ता विलुलित-
वसना स्वेदलभ्रान्तवस्त्रा प्रत्यूषे याति बाला मृग इव चकिता
सर्वत. शङ्कयन्ती । केनेदं वक्त्रपद्मं ह्यधरमधुरम मण्डितं केन
पीत स्वर्गः केनाद्य भुक्तो हरनयनहतो मन्मथ कस्य तुष्ट. ॥६॥

संभोगाविष्करणम्

रतखिन्नतनु प्रातर्लज्जानम्रमुखी वधूम् । स्मरन्ती रात्रि
चरित दृष्ट्वामोति न को मुदम् ॥ १ ॥ राजते राजगमाया ।
एष बिम्बाधरव्रण । सुधा पीत्वेव कान्तेन तच्छेषोऽय स
मुद्रितः ॥ २ ॥ आच्छादयसि किं मुग्धे वस्त्रेणाधरपल्लवम् ।
खण्डिता एव शोभन्ते वीराध्वरपयोधरा ॥ ३ ॥ सखि
दशनक्षतमधरे किं गोपयसे प्रयत्नेन । संप्रति रजनिरहस्य
नयनालस्यं निवेदयति ॥ ४ ॥ सवरणाय वधूट्टी बहुपरि-
पाटी करोतु किं तेन । संप्रति रजनिगृहस्य नयनालस्य
निवेदयति ॥ ५ ॥ उषसि परिवर्तयन्त्या मुक्तादामोपरवी-
तता नीतम् । पुरुषायितवैदग्ध्यं लज्जावति कैर्न कलित
ते ॥ ६ ॥ चन्दन स्तनतटेऽधरबिम्बे यावकं घनतर च
सपत्नया. । प्रातरीक्ष्य कुपितापि मृगाक्षी सागसि प्रियतमे
परितुष्टा ॥ ७ ॥ दर्पणेषु परिभोगदर्शिनी पृष्ठतः प्रणयिनो
निषेदुष । प्रेक्ष्य बिम्बमनुबिम्बमात्मन कानि कानि न
चकार लज्जया ॥ ८ ॥ किमपि कान्तभुजान्तरवर्तिनी
कृतवती यदिदं कलभाषिणी । तदनुकृत्य गिरा गुरु-
सन्निधौ हियमनीयत सारिकया वधूः ॥ ९ ॥ धन्यासि या
कथयसि प्रियसंगमेऽपि नर्मोक्तिचाटुशततानि रतान्तरंसु ।
नीवीं प्रति प्रणिहिते तु करे प्रियेण सख्य शपामि यदि
किंचिदपि स्मरामि ॥ १० ॥ बहु जगद् पुरस्तात्तस्य मत्ता
किलाइ चकर च किल चाटु प्रौढयोषिद्वदस्य । विदित-
मिति सखिभ्यो रात्रिवृत्तं विचिन्त्य व्यपगतमद्याह्नि
व्रीडितं मुग्धवध्वा ॥ ११ ॥ शशपदमणिमालं चन्द्ररेखाभि-
राम ललितपुलकजालं लक्ष्यबिन्दुप्रवालम् । वपुरनघम-
मुष्या वक्ति कस्यापि यून. सुरतकदहलीलासूक्ष्ममार्गाभि-
योगम् ॥ १२ ॥ प्रभाते पृच्छन्तीरहसरहसवृत्त सहचरीन्र्-
वोढा न व्रीडामुकुलितमुखीय सुखयति । लिखन्तीना
पत्राङ्कुरमनिमशम्बास्तु कुचयोश्चमत्कारो गूढं करजपदमासा
कथयति ॥ १३ ॥ क्वचित्ताम्बूलाक्त. क्वचिदगुरुपङ्काङ्क-
मलिन क्वचिच्चूर्णोद्गारी क्वचिदपि च साउक्तकपद्. ।
वलीभङ्गाभोगैरलकपतितै. कीर्णकुसुमै स्त्रिय सर्वावस्थ
कथयति रतं प्रच्छदपट. ॥ १४ ॥ नखक्षतसुर.स्थले-
ऽधरदले रद्द्क्स व्रण च्युता बकुलमालिका विगलिता च
मुक्तावली । रतान्तसमये मया सकलमेतदालोकितं स्मृति.
क च रति क च क च तवालि शिक्षाविधिः ॥ १५ ॥
वक्षस्ते दृढलभकर्कशकुचद्वन्द्वान्तर्भ्रमान्तर कण्ठ कङ्कण-
रत्नकोटिकननासुव्यक्तमुद्राङ्कित । व्यत्यासव्यतिषङ्गितश्च
तिलक. फाले तवायं सखे कन्याश्चित्प्रकटीकरोति सुरत-
प्रोढि परा सुभ्रुव ॥ १६ ॥ तस्या पाटेलपाणिजाङ्कितमुरो
निद्राकषाये दृशौ निर्धुताधरशोणिमा विलुलितस्रस्तस्रजो
मूर्धजा । काञ्चीदाम दरश्लथाञ्चलमिति प्रातर्निवातैर्देशो-
रेभि कामशरैस्तदद्भुतमहो पत्युर्मन कीलितम् ॥ १७ ॥
यद्रात्रौ रहसि व्यपेतिवनय वृत्त रमाकामिनोरन्योन्यं शय
नीयमीहितरसाताम्रिप्रवृत्तस्पृहम् । तत्सानन्दमिलदृशो कथ-
मपि स्मृत्वा गुरूणा पुरो हामोद्रेदनिरोधमन्थरमिलत्तार
कथंचिन्स्थितम् ॥ १८ ॥ दम्पत्योर्निशि जल्पतोगृहशुकेन
कर्णित यद्वचस्तत्प्रातर्गुरुसन्निधौ निगदतस्तस्यातिमात्र वधू ।
कर्णालम्बितपद्मरागशकल विन्यम नश्वा पुटे व्रीडार्ता प्रकरो-
ति दाडिमफलव्याजेन वाग्बन्धनम् ॥१९॥ धन्यास्ता सखि
योषित प्रियतमे मर्वादङ्गलेषेऽपि या प्रागल्भ्य ग्चयन्ति

---

१ पयोभि २ देवतानाम् ३ जान्हवीरविक्षेपात्