सुश्रुत संहिता

३६६

सुश्रुतसंहिता

त्वचां विभागाः

तस्य स्वरवेवंप्रवृत्तस्य ( भूतात्माधिष्ठितस्य ) त्वचः मु० शा० शुक्रशोणितस्याभिपच्यमानस्य वीरस्येव सन्तानिकाः सप्त त्वचो भवन्ति

संख्या	नाम	कार्यक्रमम्	प्रमाणम्	अधिष्ठानम्
प्रथमा	अवभासिनी	सर्ववर्णानवभासयति
पंचविधां छायां
च प्रकाशयति	ब्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा	सिध्मपञ्चकटकौ
द्वितीया	लोहित्वा		ब्रीहिषोडशभागप्रमाणा	तिलकालकन्यच्छव्यंगानि
तृतीया	श्वेता		ब्रीहिद्रादशभागप्रमाणा	चर्मदलम् अजगल्ली मशकः
चतुर्थी	ताम्बा		ब्रीहेरष्टभागप्रमाणा	विविधकिलासकुष्ठानि
पञ्चमी	वेदिनी		ब्रीहिर्पञ्चभागप्रमाणा	कुष्ठविसर्पौ
षष्ठी	रोहिणी		ब्रीहिप्रमाणा	ग्रन्थिः, अपची, अर्मुदम्, रुली
पदम्, गलगण्डम्
सप्तमी	मांसधरा		ब्रीहिद्रयप्रमाणा	भगन्दरः, विद्रधिः अर्शः

कलाः ( सप्त ) ( मु० शा० अ० ४.५. २३ )

धातवाशयान्तरमर्यादाः

संख्या	नाम	अधिष्ठानम्	कार्यम्
प्रथमा	मांसधरा	मांसम्	यस्यां सिरास्त्राद्युधमनीक्षोतसां प्रताना भवन्ति ।
द्वितीया	रक्तधरा	मांसस्य अभ्यन्तरतः	तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिरासु यकृतस्त्रीहानश्च भवन्ति ।
तृतीया	मेदोधरा	उदरस्थमण्वस्थिषु
चतुर्थी	श्लेष्मधरा	सर्वसन्धिषु	स्नेहाभ्यक्तं यथा हृक्षचक्रं साधु प्रवर्तते संघयः साधु वर्तन्ते संरिलघाः श्लेष्माणः तथा ।
पञ्चमी	पुरीषधरा	पक्वाशयस्था	या अन्तःकोष्ठे मलमभिभिभजत् यकृतसमन्तात् कोष्ठं च, तथाऽन्नाणि समाश्रिता (सा) उपद्रुकस्थं विभजते मलम् ।
षष्ठी	पित्तधरा	पक्वामाशयमध्यस्था	या चतुर्विधमन्नपानमुपसुक्तमाशयात् प्रच्युतं पक्वाशयोः पस्थितं धारयति (पाकार्यम्) ।
सप्तमी	शुक्रधरा	सर्वधारीरन्यापिनी	यथा पयसां सपिस्तु गृहं चेक्षी रसो यथा शरीरेषु तथा शुक्रं विद्यात् ।