सुश्रुत संहिता
Sushruta Samhita
महर्षि सुश्रुत (व्याख्याकार: अत्रिदेव गुप्त) द्वारा
स्रोत: मोतीलाल बनारसीदास - अत्रिदेव गुप्त कृत हिन्दी व्याख्या · मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी (उद्गम)
पृष्ठ 413, कुल 872 में से
संदर्भ में पढ़ेंशारीरकोषुकानि
पंचविशतितत्वानि
२५ पुरुषः
१ अन्यकाम
२ महान्
३ अहंकार
वैकारिकः
( तेजससहायः )
१४ एकादशेन्द्रियाणि
तेजसः
भूतादिः
( तेजससहायः )
१६ पंचतन्मात्राणि
( पञ्चदुर्दोन्द्रियाणि उभयार्थकं मतः )
पञ्चकर्मैन्द्रियाणि
१. शब्दतन्मात्रम् २. स्पर्शतन्मात्रम् ३. रूपतन्मात्रम् ४. रसतन्मात्रम् ५. गन्धतन्मात्रम्
१. श्रोत्रम् २. त्वक् ३. चक्षुः
४. जिह्वा ५. प्राणम्
२०. आकाशं २१. अनिलः २२. अग्नः २३. जलम् २४. उर्वी
२५. उर्वी
विषयाः—शब्दः स्पर्शः
रसः, गन्धः
२०. आकाशं २१. अनिलः २२. अग्नः २३. जलम् २४. उर्वी
२५. उर्वी
रूपम्,
रसः, गन्धः
२०. आकाशं २१. अनिलः २२. अग्नः २३. जलम् २४. उर्वी
२५. उर्वी
विषयाः—वचनम् - आदानम्, आनन्दम्, विषयीः, विहरणम्
१. वाक् २. हस्तः ३. उपस्थम् ४. पायुः ५. पादः
२०. आकाशं २१. अनिलः २२. अग्नः २३. जलम् २४. उर्वी
२५. उर्वी