भारतकोश
सुश्रुत संहिता

सुश्रुत संहिता

Sushruta Samhita

महर्षि सुश्रुत (व्याख्याकार: अत्रिदेव गुप्त) द्वारा

स्रोत: मोतीलाल बनारसीदास - अत्रिदेव गुप्त कृत हिन्दी व्याख्या · मोतीलाल बनारसीदास, वाराणसी (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished872 पृष्ठ

पृष्ठ 424, कुल 872 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 424

मर्मशारीरम् ।

The diagram illustrates the 'Marmashariram' (Vital Points and Organs) of the human body. The labels are as follows:

  • Head and Neck:
    • अश्वघातः (Ashvaghata) - Forehead
    • स्वपनी (Svapani) - Temple
    • अपाङ्गः (Apanga) - Side of head
    • मन्या (Manya) - Side of head
    • सिरासातृका (Sirasatruka) - Side of head
    • नीला (Nila) - Side of head
    • आवर्तो (Aavarto) - Back of head
    • उदक्षेत्रो (Udaksheetro) - Back of head
    • शङ्खः (Shanka) - Side of head
    • मन्या (Manya) - Side of head
    • सिरासातृका (Sirasatruka) - Side of head
    • नीला (Nila) - Side of head
  • Upper Body:
    • अपस्तम्भः (Apastambha) - Neck
    • स्तनरोहितम् (Stanarohitam) - Right breast
    • उर्वी (Urvī) - Right breast
    • स्तनमूलम् (Stanamoolam) - Right breast
    • कक्षाधरः (Kshadhar) - Right shoulder
    • हृदयम् (Hridayam) - Right heart
    • उर्वी (Urvī) - Right heart
    • अगणिः (Agaṇi) - Right arm
    • नाभिः (Nabhi) - Navel
    • बस्तिः (Basti) - Right arm
    • इन्द्रबस्तिः (Indrabasti) - Right arm
    • माणबन्धः (Maṇabandha) - Right arm
    • कूर्चशिरः (Kurchasira) - Right arm
    • कूर्चः (Kurcha) - Right arm
    • तलहृदयम् (Talahridayam) - Right arm
    • रक्षिमम् (Rakshimam) - Right arm
    • उर्वी (Urvī) - Right arm
    • आगणिः (Agaṇi) - Right arm
    • जानु (Janu) - Right leg
  • Lower Body:
    • लोहिताक्षम् (Lohitaaksham) - Left breast
    • विटपम् (Vitapam) - Left breast
    • मणिबन्धः (Maṇibandha) - Left arm
    • कूर्परम् (Koorparam) - Left arm
    • स्तनमूलम् (Stanamoolam) - Left breast
    • उर्वी (Urvī) - Left breast
    • स्तनरोहितम् (Stanarohitam) - Left breast
    • अपस्तम्भः (Apastambha) - Left neck
    • नीला (Nila) - Left side of head
    • सिरासातृका (Sirasatruka) - Left side of head
    • मन्या (Manya) - Left side of head
    • अपाङ्गः (Apanga) - Left side of head
    • स्वपनी (Svapani) - Left temple
    • अश्वघातः (Ashvaghata) - Left forehead
    • गुल्फः (Gulfa) - Left foot
    • जानु (Janu) - Left leg
    • आगणिः (Agaṇi) - Left leg
    • तलहृदयम् (Talahridayam) - Left leg
    • कूर्चः (Kurcha) - Left leg
    • माणबन्धः (Maṇabandha) - Left leg
    • इन्द्रबस्तिः (Indrabasti) - Left leg
    • बस्तिः (Basti) - Left leg
    • नाभिः (Nabhi) - Navel
    • अगणिः (Agaṇi) - Left leg
    • गुल्फः (Gulfa) - Left foot