तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १३ अनुवाकः । १०७

यौ॒न्य॑ष्टपु॒त्रं । अ॒ष्टप॑दीद॒मन्तरि॑क्षं । अ॒हं वे॑द॒ न मे॑ मृ॒त्युः । न चामृ॑त्यु॒रघा॑हरत्^(१) । ^(२)अ॒ष्टयो॑नीम॒ष्टपु॑त्रां । अ॒ष्टप॑त्नीम॒मूं दिव॑म् ॥ १ ॥

अ॒हं वे॑द॒ न मे॑ मृ॒त्युः । न चामृ॑त्यु॒रघा॑हरत्^(३) । ^(४)सु॒त्रामा॑णं^(४) ^(५)म॒हीमू॒षु^(५)। ^(६)अदि॑ति॒र्द्यौरदि॑ति॒रन्तरि॑क्षं।

---

पाणि तत्त्वानि योनयः कारणानि यस्याः पृथिव्याः सेयं 'अष्टयोनी', तां । अष्टसङ्ख्याका वक्ष्यमाणा मित्रावरुणादयः पुत्रा यस्याः पृथिव्याः सेयं 'अष्टपुत्रा', तां । अष्टसङ्ख्याका इन्द्रादयो दिग्वर्त्तिनः पतयः पालका यस्याः पृथिव्याः सेयं 'अष्टपत्नी', तां । तथोक्तगुणयुक्तां 'इमां महीं' पृथिवीं, 'अहं' मन्त्रद्रष्टा, 'वेद' जानामि, अतो ज्ञानप्रभावेन 'मे मृत्युः', नास्ति, किन्त्वतो मुक्त एव भविष्यामीति शेषः । किञ्च 'अमृत्युः' परममृत्योरन्योऽपमृत्युरित्यर्थः । सः 'अघः' पापानि दुःखानि, 'न चाहरत्' ज्ञानप्रभावादेव नैव सम्पादयिष्यति ॥

अथ द्वितीयातृतीयाञ्चाह । ^(२)“अष्टयोन्यष्टपुत्रं ० न चामृत्युरघाहरत्”^(१) इति । 'अष्टपत्' अष्टपतिः, अष्टसङ्ख्याकाः पालका इत्यर्थः । अन्यत् पूर्ववत् ॥

अथ चतुर्थपञ्चममन्त्रयोः प्रतीके दर्शयति । ^(४)“सुत्रामाणं महीमूषु”^(५) इति । सुत्रामाणं पृथिवीद्यामित्येके।

N 2