तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

११२ तैत्तिरीये आरण्यके

"णानादायोद॑गाः^(१) । ^(२)अ॒सौ योऽस्तमेति॑ । स सर्वे॑षां भू॒तानां॑ प्रा॒णाना॒दायास्तमे॑ति । मा मे॑ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नां । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायास्त॑ङ्गाः^(२) । ^(३)अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षां भू॒तानां॑ प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति ॥ १ ॥

मा मे॑ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नां । मा मम॑ प्रा॒णैरा॒पूरि॑-

---

माष्ट । (१)“योऽसौ तपन्नुदेति ० प्राणानादायोदगाः”^(१) इति । ‘योऽसौ’ आदित्यः, प्रातःकाले प्राच्यां ‘उदेति’, ‘सः’ आदित्यः, ‘सर्वेषां’ प्राणिनां, ‘प्राणान्’, ‘आदाय’ स्वीकृत्य, ‘उदेति’ आयुःक्षयोपादानेन प्राणानपहरति, सूर्योदये सति पूर्वदिनस्य समाप्तत्वादेकदिनमात्रमायुः क्षीणं भवति । तस्मादेवं प्रार्थयाम हे आदित्य मदीयानां प्रजानां ‘पशूनां’, च ‘मम’, च ‘प्राणानादाय’, उदयं ‘मागाः’ मामुहि । प्राणापहारहेतुमायुःक्षयं मा कुर्वित्यर्थः ॥

अथ द्वितीयं मन्त्रमाह । ^(२)“असौ योऽस्तमेति ० प्राणानादायास्तङ्गा”^(२) इति । ‘योऽसौ’ आदित्यः, सायङ्काले, ‘अस्तं’, प्राप्नोति ‘सः’, अप्येकमहः समाप्य तावन्मात्रमायुः क्षपयति । अन्यत् पूर्ववत् ॥

अथ तृतीयं मन्त्रमाह । ^(३)“असौ यः ० प्राणैरापूरिष्ठा”^(३) इति । उदेतुं प्रक्रान्तः सूर्य्यः क्रमेण यावद्यावद्रश्मिः ‘आपूर्यते’, तावत् प्राणिनामायुः क्षीयते । अन्यत् पूर्ववत् ॥