तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १४ अनुवाकः। ११३

ष्ठा^{(२)}। ^{(४)}अ॒सौ यो॑ प॑क्षीयति॑। स स॒र्वे॑षां भू॒तानां॑ प्रा॒- णै॒रप॑क्षीयति। मा मे॑ प्र॒जाया॑ मा प॑शू॒नां। मो ममे॑ प्रा॒- णै॒रप॑क्षेष्ठाः^{(४)}। ^{(५)}अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि। स॒र्वे॑षां भू॒तानां॑ प्रा॒णै॒रप॑ प्रस॒र्पन्ति॒ चोत्स॑र्पन्ति च। मा मे॑ प्र॒जाया॑ मा प॑शू॒नां। मा मम॑ प्रा॒णै॒रप॑ प्रसृपत*मोत्सृ॑पत^{(५)}॥ २॥

---

अथ चतुर्थमाह। ^{(४)}“असौ योपचीयति • प्राणैरपचेष्ठाः” ^{(४)} इति। अस्तं प्राप्तमुपक्रान्तः सूर्य्यो यावद्यावत् रश्मिभिः क्रमेण क्षीणो भवति तावत् तावत् प्राणिनामायुःक्षयः। अन्यत् पूर्ववत् सर्वत्र योज्यं॥

अथ पञ्चममाह। ^{(५)}“अमूनि नक्षत्राणि • प्रसृपत मोत्सृपत”^{(५)} इति। 'अमूनि' एतानि, 'नक्षत्राणि', दिवि सञ्चरन्ति तानि सर्वाण्यहनि 'अपसर्पन्ति' अपगतज्योतींषि भूत्वा प्रकर्षेण सञ्चरन्ति। रात्रौ 'च', 'उत्सर्पन्ति' उत्कृष्टज्योतींषि भूत्वा प्रवर्त्तन्ते, तस्मिन्नुभयस्मिन्नपि काले प्राणिनां 'प्राणैः', सहैव प्रवर्त्तन्ते। यावद्यावत् कालातिक्रमः तावत् तावदायुषा क्षीयमाणत्वात्। ततो हे 'नक्षत्राणि', प्रजादीनां 'प्राणैः', सह 'मापसृपत' अहनि अपसर्पणं मा कुरुत, 'मोत्सृपत' रात्रावुत्सर्पण-

---

* (A) ऽङ्कितपुस्तके अपप्रसृप इत्यस्मात् परं मोत्सृपत इत्यस्मात् पूर्वं “योऽसौ षोडशामूनि द्वादशायं संवत्सरश्चतुर्दश” इति पाठः। स च न मूलान्तरपठितः भाष्यकारसम्मतश्च॥