तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १४ अनुवाकः । ११५

मा प॒शूनां॑। मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृ॒प मोत्सृ॑प^(१०) ॥ ^(११)ॐ भूर्भुवः॒ स्वः॑^(११) । ^(१२)एतद्वो॑ मिथु॑नं मा नो॑मिथु॒नꣳ- री॑ढ्वं^(१२) ॥ ४ ॥

प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति, उत्सृ॒पत, उत्सर्प॑ति च, उत्सृ॑प दे च ४ ॥

उदे॒त्यस्त॑मेत्या॒पूर्य॑त्यपक्षीय॑त्य॒मूनिनक्ष॑त्राणी॒मेमा॑ सा इ॒म ऋ॒तवो॒यꣳ सं॑वत्स॒र इ॒दमह॑र॒ियꣳ रा॒त्रिर्द॑शे ॥ अनु० ॥ १४ ॥

---

अथ नवमदशमौ मन्त्रावाह । ^(९)“इदमहः ॰ प्रसृप मो- त्सृप” ^(९) ^(१०)“इयं रात्रिः ॰ रप प्रसृप मोत्सृप”^(१०) इति । एतद्वाक्यद्वयं संवत्सरवाक्यवद्व्याख्येयं ॥

अथैकादशं मन्त्रमाह । ^(११)“ॐ भूर्भुवः स्वः”^(११) इति । योऽयं प्रणवप्रतिपाद्यः परमात्मा स एव लोकत्रयरूप इत्यर्थः ॥

अथ द्वादशमाह । ^(१२)“एतद्वोमिथुनं ॰ मिथुनं रीढ्वं” ^(१२) इति । नक्षत्रमासार्द्धमासर्तुसंवत्सराहोरात्ररूपा ये सप्त पुरुषाः प्रणवप्रतिपाद्यपरमात्मरूपेणादित्येन सहावस्थानं यद- स्ति तद् ‘वः’ युष्माकं, ‘मिथुनं’ सम्बन्धः, उपकार्योपकारक- लक्षणः, एतस्य ध्यानेनास्माकमपि ‘मिथुनं’ स्त्रीपुंसलक्षणं, ‘मारीढ्वं’ हिंसितं मा कुरुत ॥

इति सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजु- रारण्यके प्रथमप्रपाठके चतुर्दशोऽनुवाकः ॥ १४ ॥

० २