तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके २३ अनुवादः। १४७

ते परा॑भवन् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन् ^{(८)} । ^{(९)}तदे॒- षाऽभ्यनू॑क्ता ^{(९)} ॥ ७ ॥

^{(१०)}आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्गर्भ॒माय॑न् । दक्षं॒ दधा॑ना ज॒- नय॑न्तीः स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मेऽध्यसृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः॑ । अ॒ङ्गो

---

उपधानप्रदेशात् बहिः 'परापतन्'। 'ताभ्यः' विप्रुड्भ्यः, असु- रादय उत्पन्नाः। ते चावान्तरजातिभेदात्त्रिविधाः। यस्मात् 'ते', पराभवन्तीभ्यः 'विप्रुड्भ्यः', उत्पन्नाः, 'तस्मात्', पराभूताः। अधमाः सन्तो विनष्टा इत्यर्थः ॥

अपां सकाशादियं सृष्टिः प्रपञ्चिता, तस्याः सङ्ग्रहरूपामृ- चमवतारयति । ^{(९)}“तदेषाऽभ्यनूक्ता”^{(९)} इति । 'तत्' तस्मिन्, अङ्ग्यः सर्वं समुत्पन्नमित्यस्मिन्नर्थे, काचिदियं ऋक् शाखान्तरे 'अभ्यनूक्ता' ॥

तामेतामृचं दर्शयति । ^{(१०)}“आपो ह यद्बृहतीर्गर्भमायन् • स्वयम्भ्विति”^{(१०)} इति । अत्राङ्गो वा इति वाक्यं ब्राह्मण- रूपमपि तृतीयपादतात्पर्यप्रदर्शनार्थं मन्त्रमध्ये समाम्नातं । 'बृ- हतीः' प्रौढाः, 'आपः', यं 'गर्भं' जायद्रूपम्, 'आयन्' प्राप्तवत्यः । कीदृश्य आपः, 'दक्षं' वृद्धिशीलं गर्भं, 'दधानाः' धारयन्त्यः, 'स्वयम्भुं' कूर्मरूपं परमात्मानं, 'जनयन्तीः' जनयितुकामाः, 'ततः' तस्माद्विराड्रूपात् अपां गर्भात्, 'इमे' भूरादयः सर्गाः सृज्यमाना लोकाः, 'अध्यसृज्यन्त', सृष्ट्यर्हानेतान् सृष्टवानि- त्यर्थः । 'अङ्ग्यः', एवेदं सर्वं जगदुत्पन्नमिति कृत्वा पादत्रये-

U 2