तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके २६ अनुवाकः । १६१

स॒त्रि॒यम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते । सा॒वि॒त्रम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते । ना॒चि॒के॒तम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते । चा॒तु॒र्हो॒त्रि॒यम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒जम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते ॥ २ ॥

उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्निं चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निं चि॑नुते । इ॒ममा॑रु॒णके॒तुकम॒ग्निं चि॑न्वा॒न इति॑⁽३⁾ । ⁽४⁾वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सᳲस्फो॑लयेत् । हन्ये॑तास्य य॒ज्ञः ।

---

चीयमानो योऽयं महाग्निः सोऽयं 'सत्रियः' सञ्चिन्वानः पुमान् 'कमग्निं' किम्फलकमग्निं, 'चिनुते', इत्येवं भो अरुणाश्रमुने त्वं विचारय । संवत्सरदेवताप्राप्तिस्तस्य फलं, इतरेषां त्वन्यदेव पृथक् पृथक् फलमादित्यप्राप्त्यादिरूपं, अतो नैकफलस्य सम्भावनाप्यस्तीति किंशब्दस्याभिप्रायः । एवमुत्तरत्रापि योज्यं । उपानुवाक्यमाशुमग्निमित्यत्र यदेकेनेत्याद्युपानुवाक्यकाण्डोक्तो महानाग्निर्विवक्षितः । यद्यसौ सत्रियमिति वाक्येनैव गतार्थः, तर्हि शाखान्तरप्रसिद्धं कञ्चिदग्न्यन्तरमस्तु । तदेव फलनानात्वमविसृष्टमिति ब्रह्मवादिनामभिप्रायः ॥

सावित्राग्नेरनुषङ्गपक्षे बाधं दर्शयति । ⁽४⁾"वृषा वा अग्निः • तस्मान्नानुषज्यः"⁽४⁾ इति । योऽयमग्न्यपलक्षितोऽग्निचित् सोऽयं