तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके २७ अनुवाकः । १६७

मास्र॑वस्व । आ॒ण्डीभ॑व॒ ज्ञ मा मु॑हुः । सुखादौ दुः॑ख- निधनां । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वां पुरं॑⁽४⁾ ॥ १ ॥ ⁽५⁾मरी॑चयः स्वायम्भु॒वाः । ये शरी॑राण्यक॑ल्पयन् । ते ते॑ दे॒हं क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्यास्म॑तीरिषत्⁽५⁾ । ⁽६⁾उत्ति॑ष्ठत मा स्व॑प्त । अ॒ग्निमि॑च्छध्वं भार॑ताः । रा॒ज्ञः

---

यजमान उच्यते । आस्रवं नाम गमनं जन्म, स्रवनं प्रापणं, यज- मानं जन्मोपेतमाङः । 'आस्रवस्व' पुनः पुनर्जन्मलक्षणमागमनं, मा कुरु, मुहुः 'मास्रवस्व' पुनः पुनर्मरणलक्षणं स्रवनं मा कुरु । 'मा 'मुहुराण्डीभव' आण्डः ब्रह्माण्डमध्य इत्यर्थः आण्डी- त्यभूततद्भाव उच्यते । पूर्वमनाण्डा इदानीमाण्डीभव तस्य निषेधो माशब्देनोच्यते, पुनः पुनर्ब्रह्माण्डवर्त्तित्वं तव माभू- दित्यर्थः । खशब्देनावश्यकत्वं द्योतयति । संसारोत्तरणविषया तवाख्यातिः सर्वथा विनश्यत्वित्यर्थः ॥

अथ द्वितीयामाह । ⁽५⁾"मरीचयः स्वायम्भुवाः • मा च ते ख्यास्मतीरिषत्"⁽५⁾ इति ॥

अथ तृतीयामाह । ⁽६⁾"उत्तिष्ठत मा स्वप्त • सूर्येण सयु- जोषसः"⁽६⁾ इति । हे ऋत्विजो यूयं 'उत्तिष्ठत', उत्थिता भवत, उत्साहं कुरुतेत्यर्थः । 'मा स्वप्त' स्वप्नं मा कुरुत, अल- सा मा भूतेत्यर्थः । 'भारताः' हविरादिभरणशीलाः सन्तः,