तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१७० तैत्तिरीये आरण्यके

डे॒त्य॑नाश॒की । इ॒ह चा॒मुत्र॑ चा॒न्वेति॑ । वि॒द्वान् दे॒वा- सु॒रा॒नु॒भयान्॑⁽¹¹⁾ । ⁽¹²⁾यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । यद्योषि॒- त्प॑तिव्र॒ता । अ॒रि॒ष्टं यत्किञ्च॑ क्रि॒यते॑ । अ॒ग्निस्तद॒नु॑- वेधति⁽¹²⁾ । ⁽¹³⁾अ॒शृता॑सः शृ॒तास॑श्च ॥ ४ ॥

ज्या, वयोहानिः आमयः, व्याधिः तद्वान् ज्यामयी तदुभयरा- हित्यादयम्, 'अज्यामयी', नाशकः अपमृत्युबन्धकं कर्म वा, तद्योगात्नाशकी, तद्राहित्यात् 'अनाशकी', देहतादात्म्यभ्रमा- भावात् वयोहानिव्याध्यपमृत्युरहितः पुनरावृत्तिशून्यः सन् ब्रह्म प्राप्नोति । 'इह चामुत्र च', लोकद्वयेऽपि, 'देवासुरानु- भयान्', 'अन्वेति' अनुगच्छति, सर्वात्मको भवतीत्यर्थः ॥

अथ नवमीमाह । ⁽¹²⁾“यत्कुमारी मन्द्रयते ० अग्निस्तद- नुवेधति”⁽¹⁶⁾ इति । 'कुमारी' विवाहरहिता स्त्री, 'यत्' पापं पुरुषसम्भोगरूपमुद्दिश्य,'मन्द्रयते' हर्षं करोति । 'योषित्' युव- तिः च, 'यत्' पापं परपुरुषसम्भोगं रूपम् उद्दिश्य, 'मन्द्रयते' हृष्टा भवति, 'पतिव्रता', अपि स्वभर्त्तृसंयोगाभावेन क्लिष्टा सती 'यत्' पापं देहत्यागरूपमुद्दिश्य, 'मन्द्रयते', 'यत्' अन्यदपि, 'किञ्चित्', 'अरिष्टं' दानादिना रेष्टुं विनाशयितुमशक्यं महत्पापं, अस्य यजमानस्य येन केनापि 'क्रियते' 'तत्' सर्वम्, अयमारुणेके- तुकः 'अग्निः', 'अनुवेधति' अनुक्रमेण विनाशयति ॥

अथ दशमीमाह । ⁽¹³⁾“अशृतासः ० इन्द्रमग्निञ्च ये वि-