तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१६० तैत्तिरीये आरण्यके

वरुणायारु॒णायेति॑ व्रत॒होमाः॑ । प्र॒वर्ग्य॑वदादे॒शः । अ॒रु॒णाः का॑ण्ड ऋषयः^(३) । ^(४)अर॑ण्येऽधीयीर॒न् । भ॒द्रं कर्णे॑भिरिति॒ द्वे ज॑पित्वा ॥ २ ॥

महानाम्नीभिरुदकꣳ संꣳस्पृ॒श्य॑ । तमाचा॒र्यो द॑द्यात् ।
शि॒वा नः॑ श॒न्तमे॒त्योष॑धी॒राल॑भते । सुमृ॒डीकेति॒ भूमि॑म् ।

धीयत इति 'आदेशः', अनुष्ठेयोऽर्थः, स च 'प्रवर्ग्यवत्', अत्राव- गन्तव्यः, प्रवर्ग्याध्ययनादौ ये धर्मास्तेऽत्राप्यनुष्ठेयाः। ते च प्रव- र्ग्यधर्मा आपस्तम्बेन सूचिताः, संवत्सरमेतद्व्रतं चरेदेतस्मिन् संव- त्सरेऽधीयीत यद्येतस्मिन् संवत्सरे नाधीयीत यावदध्ययनमेतद्व्रतं चरेत् संवत्सरे पर्यवेते श्रिते च्छदिर्दर्भैरग्निमुपसमाधाय सम्परिस्तीर्य पूर्ववद्विसृज्य मदन्तीरुपस्पृश्येत्यादयः । तानेतान् धर्मान् वा चरेत्, अरण्याख्ये अत्र 'काण्ड ऋषयः', तेऽपि होतव्या इत्यर्थः॥

अथारुणकेतुकचयनप्रतिपादितस्य ग्रन्थस्याध्ययने निय- मान् विधत्ते । ^(४)"अर॑ण्येऽधीयीरन् ॰ पुण्यो भवति"^(४) इति । सोऽयं ग्रन्थः 'अरण्ये', एवाध्येतव्यः, न तु ग्रामे । अध्ययनोपक्रमे शान्त्यर्थं 'भद्रं कर्णेभिरिति द्वे' ऋचौ, जपेत् । आपमापामि- त्येताभिः 'महानाम्नीभिः' ऋग्भिः, अध्येतारं माणवकं 'उदकं', स्पर्शयेत्, ततः 'तं' माणवकं, 'आचार्यो दद्यात्' व्रताय नि- युञ्जीत, शिवा न इति मन्त्रेणौषधीः स्पृशेत् । सुमृडीका सर- स्वतीति मन्त्रेण 'भूमिं', स्पृशेत् । यथाध्ययनस्योपक्रमे सर्वमे- तदनुष्ठितं, एवमध्ययनस्यावसानेऽपि सर्वमेतदनुतिष्ठेत् । कृ-