तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१६८ तैत्तिरीये आरण्यके

ब्रह्म॒वादि॑नः पूर्वाभिमु॒खाः सन्ध्यायां॑ गाय॒त्रिया॑*भि॒म-
न्त्रिता॒ आप॑ ऊ॒र्ध्वं विक्षिप॑न्ति॒ ता ए॒ता आपो॑ वज्रीभू॒-
त्वा तानि॒ रक्षाँ॑सि मन्देहारु॒णे द्वीपे॑ प्रक्षि॑पन्ति⁽१⁾
⁽१⁾यत्प्र॑द॒क्षिणं प्र॒क्रम॑न्ति॒ तेन॑ पा॒प्मान॑मवधुन्वन्ति⁽२⁾
⁽४⁾उद्यन्त॑मस्तं॒ यन्त॑मादि॒त्यम॑भिध्यायन् कुर्वन् ब्राह्म-

प्रक्षिपन्ति”(१) इति । यस्मादनेन जलेन रक्षसां शान्तिः, ‘तदु ह वै’ तस्मादेव कारणात्, ‘एते’ लोके दृश्यमानाः, ‘ब्रह्मवादिनः’ वेदस्य वक्तारः, ‘सन्ध्यायां’ प्रातःसन्ध्याकाले, ‘पूर्वाभिमुखाः’, सन्तः गायत्र्याभिमन्त्रितं जलं ‘ऊर्ध्वं’, ‘विक्षिपन्ति’, प्रक्षिपेयुरित्यर्थः। ‘ताः’ च विक्षिप्ताः†, ‘आपः’, गायत्रीसामर्थ्याद्वज्ररूपं प्राप्य ‘तानि’ आदित्ययुद्धार्थमागतानि, ‘रक्षांसि’, मन्देह्नामकानां रक्षसां स्वभूते कस्मिंश्चिदरुणाम्नि द्वीपे‡ ‘प्रक्षिपन्ति’ ॥

अथ प्रदक्षिणावृत्तिं विधत्ते । ⁽२⁾“यत् प्रदक्षिणं ० पाप्मानमवधून्वन्ति”⁽२⁾ इति । ‘प्रदक्षिणं’ प्रारम्भावर्त्तनं, प्रक्रमेय्युः§ । तेन च पापक्षयो भवति ॥

अथ ध्यानं विधत्ते । “⁽४⁾उद्यन्तमस्तंयन्तं ० आदित्यो ब्रह्मेति”⁽४⁾ इति । अयं परिदृश्यमानः ‘आदित्यः’, ‘ब्रह्मेति’, शास्त्रतः ‘विद्वान्’, पुमान् ‘उद्यन्तं अस्तं यन्तं’, वा ‘आदित्यं’,

---

* गायत्र्या इति तै० पाठः । † विक्षिप्ताः इति तै० नास्ति ।
‡ अरुणे अस्मिन्द्वीपे इति तै० ।
§ कुर्युः इति तै० अधिकः पाठः D पुस्तके तु ।