तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२ प्रपाठके ४ अनुवाकः । २०५

अथ चतुर्थोऽनुवाकः ।

(१)य॒द्दीव्य॑न्नृ॒णम॒हं ब॒भूवादि॑त्सन्वा स॒ङ्जगर॒ जने॑- भ्यः । अ॒ग्निर्मा॒ तस्मा॒दिन्द्र॑श्च संविदा॒नौ प्रमु॑ञ्चतां(१) । (२)य॒द्धस्ता॑भ्यां च॒कर॒ किल्वि॑षाण्य॒क्षाणां॒ वग्वु॑मुपजि॒घ्न- मानः॑ । उ॒ग्रम्प॒श्या च॑ राष्ट्र॒भृच्च॒ तान्य॑प्सर॒सावनु॑दत्ता-

---

अथ चतुर्थोऽनुवाकः ।

चतुर्थानुवाकोक्तास्वृक्षु प्रथमामाह । (१)“यद्दीव्यन् ० संविदानौ प्रमुञ्चतां”(१) इति । ‘अहं’, ‘अदीव्यन्’ पुत्रादि- रक्षणरूपं व्यवहारं कर्तुमसमर्थः सन्, ‘यत् ऋणं’, ‘बभूव’ प्राप्तवानस्मि, यद्वा तदृणं ‘जनेभ्यः’ उत्तमर्णेभ्यः, ‘अदित्सन्’ प्रत्यर्पयितुमन्विच्छन्, ‘सङ्गर’ सम्यग् भक्षितवानस्मि,* ‘अग्निरिन्द्रश्च’, ‘संविदानौ’ परस्परमैक्यं गतौ, मां ‘तस्मात्’ ऋणात्, ‘मुञ्चतां’ ॥

अथ द्वितीयामाह । (२)“यद्धस्ताभ्यां ० तान्यप्सरसावनु- दत्तामृणानि”(२) इति । यानि ‘किल्विषाणि’ पापानि द्रव्याप- हरणादीनि, ‘हस्ताभ्यां’, अहं कृतवानस्मि । ‘अक्षाणां’ चक्षु- रादीन्द्रियाणां, ‘वग्मु’ वचनापगन्तव्यं,† रूपादिविषयमित्यर्थः । तं विषयं ‘उपजिघ्नमानः’ उपहतं कुर्वन्, अधर्महेतुं कुर्वन्,‡

* सम्यगशितवानस्मि इति तै० पाठः
† वर्जनीयं गन्तव्यमिति तै० पाठः ।
‡ अधर्म्माह्वतं कुर्वन्निति तै० पाठः ।