तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२ प्रपाठके ४ अनुवाकः । २०७

ममिमम्मे॑ वरु॒ण॒ तत्त्वा॑या॒मि त्वन्नो॑ अग्ने॒ स त्वन्नो॑ अग्ने ^{(४)}। ^{(५)}सङ्कु॑सु॒को वि॑कुसु॒को निर्ऋ॑थो॒ यश्च॑ नि॒स्खनः॑ । ते ये॒ऽस्मत् यक्ष्ममना॑गसो दू॒राद्दू॒रम॑चीचतं^{(५)}। ^{(६)}नि-

---

चतुर्थीमारभ्य नवमीपर्य्यन्तानां षण्णामृचां प्रतीकानि दर्शयति । ^{(१)}“अवते हेड ० स त्वन्नो अग्ने”^{(४)} इति । “अवते हेड उदुत्तमम्” इति द्वयं वैश्वानरो न इत्यत्र व्याख्यातं । “इमं मे वरुण तत्त्वायामि” इति द्वयं इन्द्रं वो विश्वतस्परीत्यत्र व्याख्यातं । “त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने” इति द्वयं आयुष्ठ आयुर्दा अग्ने इत्यनुवाके व्याख्यातं ॥

अथ दशमीमाह । ^{(५)}“सङ्कुसुको विकुसुको ० दूराद्दूरमचीचतं”^{(५)} इति । ‘सङ्कुसुकः’ सङ्क्षेपेण परापवादनशीलः,* ‘विकुसुकः’ परापवादनस्य विस्तारयिता, ‘निर्ऋथः’ क्लेशस्य प्रापयिता, ‘यश्च’, ‘निस्खनः’ पिशुनः, ‘ते’ तादृशा ये वयं,† स्म, ‘अस्मत्’ तेभ्योऽस्मत्तः, ‘यक्ष्मं’ रोगनिमित्तं पापं, ‘अनागसः’ पापरहिता देवाः, ‘दूराद्दूरं’ अतिशयेन दूरं यथा भवति तथा, ‘अचीचतं’ चोतयन्तु, विनाशयन्वित्यर्थः ॥

अथैकादशीमाह । ^{(६)}“निर्यक्ष्ममचीचते ० तमस्मै प्रसुवामसि”^{(६)} इति । तेन ‘यक्ष्मं’‡ रोगनिमित्तं पापं, ‘निरचीचते’

---

* परापवादस्य विस्मरयिता इति तै० पाठः ।
† तादृशा वयमिति तै० पाठः ।
‡ यक्ष्ममित्येव तै० पाठः ।