तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके ५ अनुवाकः । २८६

अ॒ग्नोत् । अच्यु॑तमना उपव॒क्ता । अना॑धृष्यश्चा॒प्रति॑धृ- ष्यश्च॑ य॒ज्ञस्या॑भिग॒रौ । अ॒यास्य॑ उद्गाता॑⁽१⁾। ⁽२⁾वाच॑स्पते हृद्विधे नामन् । विधे॑म ते॒ नाम॑ । विधे॑स्त्वम॒स्माकं॒ नाम॑।

---

तत्पाठस्तु । ⁽१⁾“महाहविर्होता ॰ अयास्य उद्गाता”⁽१⁾ इति । महाहविः सत्यहविः इत्याद्याः अयास्यान्ताः सप्तसङ्ख्याका महर्षयः तन्महर्षिस्वरूपा अत्रत्या होत्रादयः 'यज्ञस्य' सोम- यागस्य, 'अभिगरौ' अभितः उद्गातुः पुरस्तात् पश्चाच्च गृहीत- प्रस्तारप्रतिहारभागौ गायेत इति प्रस्तोतृप्रतिहर्त्तारावभि- गरौ । होताध्वर्युराग्नीध्रो ब्रह्मा प्रस्तोता प्रतिहर्त्तोद्गातेति सप्तसङ्ख्याका होमनिष्पादका अत्रोक्ता इति अयं मन्त्रः सप्तहो- तेत्युच्यते ॥

अथ ग्रहभागमाह । ⁽२⁾“वाचस्पते ॰ पृथिव्यै स्वाहा”⁽२⁾ इति । हे 'वाचस्पते', हे 'हृद्विधे' हृदयस्य विधातः, चित्तप्रेरकेत्यर्थः । हे 'नामन्' सर्वजगत्सम्बन्धप्रमाणयुक्त* 'ते' तुभ्यं, 'नाम' नमनं प्रणतिं, 'विधेम' कुर्मः । 'त्वं', च 'अस्माकं', 'नामविधेः' देवानां मध्ये सम्यक् यष्टवान् इति प्रसिद्धं नामधेयं कुरु । अयं 'वाचस्पतिः', 'सोमं', 'अपात्' पीतवान् । 'दैव्यस्तन्तुः' मद्वृहे हविःस्वीकारार्थं आगतो देवसम्बन्धी सन्तानः, 'माच्छेदि' कदा-

---

* सर्वजगत्सम्बन्धप्रमाणहेतुयुक्त इति तै० पाठः ।
2 N 2