तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके ११ अनुवाकः। ३०५

सर्वे॑ वे॒दा यचै॒कं भव॑न्ति। सर्वे॑ होता॑रो॒ यचै॒कं भव॑न्ति। *स॒ मान॑सीन॒ आ॒त्मा॒ जना॑नाम् ॥ १ ॥

---

एक एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितः।
एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत् ॥ इति।

'शतं शुक्राणि' शतसङ्ख्योपलक्षितान्यनन्तानि सूर्य्यचन्द्रनक्षत्राणि ज्योतींषि, 'यच' यस्मिन् परमात्मनि, 'एकीभवन्ति' एकत्वं प्राप्नुवन्ति। तथा 'सर्वे वेदाः' ऋग्वेदप्रभृतयश्चत्वारो वेदाः नानाविधशाखोपेताः, विलीय यस्मिन् 'एकीभवन्ति', 'होतारः' च होमकत्तारः, 'सर्वे' यजमानाः, दशहोत्रादिमन्त्रा वा, यस्मिन् परमात्मनि एकत्वं प्राप्नुवन्ति। यथा बुद्बुदा जलमध्ये समुत्पद्य कञ्चित् कालमवस्थाय विलीयमाना जल एवैक्यं प्राप्नुवन्ति। तथा सर्वे भावाः परब्रह्मण्येवोत्पद्य तत्रैव स्थित्वा विलीयमाना एकतां गच्छन्ति। अतएवोपनिषदि श्रूयते। यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते येन जातानि जीवन्ति। यत् प्रयन्त्यभिसंविशन्ति। तद्विजिज्ञासस्व। तद्ब्रह्मेति। 'सः' तादृश ईश्वरः, सर्वेषां 'जनानां', 'आत्मा' स्वरूपभूतः सन्,† 'मानसीनः' योगयुक्तेन मनसोपलभ्यो भवति। तथाच

---

* 'स मानसीन' इत्याद्यः 'ब्रह्मेन्द्रं' इत्यन्तः पाठः B चिह्नितपुस्तके पतितः।
† सन् इति शब्दः D, E, पुस्तकद्वये नास्ति।
2 p 2