तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३१० तैत्तिरीये आरण्यके

इन्द्र॑स्या॒त्मा निहि॑तः पञ्च॑होता । अ॒मृतं॑ दे॒वाना॒मायु॑: प्र॒जानां॑^{(५)} ॥ ३ ॥

^{(६)}इन्द्रँ॒ राजानँ॑ सवि॒तार॑मे॒तम् । वा॒योरा॒त्मानं॑ क॒वयो॑ निचिक्युः । र॒श्मिँ र॑श्मी॒नां मध्ये॒ तप॑न्तम् । ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॑ निपान्ति^{(६)} । ^{(७)}य अ॑ण्डको॒शे भुव॑नं बि-

---

युतः ० प्रजानां”^{(५)} इति । ‘पञ्चहोता’ अग्निहोता इत्यादि पञ्चहोतृमन्त्ररूपः, आत्मा सः ‘विश्ववारः’ सर्वैर्वरणीय वायुरूपः सन्, ‘शतं नियतः’, शतसंख्याकान् स्वकीयान् खान्, ‘परिवेद’ परितः सञ्चारित्वेन जानाति, अत एव ‘इदं विश्वं’ जगत्, ‘वृणाति’ व्याप्नोति, सोऽयं ‘इन्द्रस्यात्मा’ परमेश्वरस्य स्वरूपभूतः सन्, ‘निहितः’ सर्वत्रावस्थितः, स च ‘देवानाम् अमृतं’, प्रयच्छति । ‘प्रजानां’, वा ‘आयुः’, प्रयच्छतीति शेषः ॥

अथ द्वितीयामाह । ^{(६)}“इन्द्रँ राजानँ० निपान्ति”^{(६)} इति । एवं चतुर्होतृदेवं ‘कवयः’ पण्डिताः, ‘निचिक्युः’ विनिश्चितवन्तः । कीदृशं, ‘इन्द्रं’ परमैश्वर्ययुक्तं, ‘राजानं’ दीप्यमानं, ‘सवितारं’ प्रेरकं, ‘वायोः’, ‘आत्मानं’ स्वरूपभूतं, ते कवय एतं चतुर्होतृदेवं ‘ऋतस्य पदे’ ब्रह्मणः स्थाने, ‘निपान्ति’ नितरां पालयन्ति, तद्रूपत्वेन पश्यन्तीत्यर्थः । कीदृशं, ‘रश्मीनां’ दृश्यमानानां किरणानां, ‘मध्ये’ स्थित्वा ‘तपन्तं’ जगतस्तापं कुर्वन्तं, ‘रश्मिं’ प्रौढरश्मिरूपं, आदित्यमित्यर्थः ॥