तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३१२ तैत्तिरीये आरण्यके

अ॒मृत॑स्य पू॒र्णां ता॒मु क॒लां विच॑क्षते । पादं॑ ष॒ड्ढो- तुर्न कि॒लावि॑वित्से^(८) । ^(९)येन॒र्त्तव॑: पञ्च॒धोत कॣप्ता॑: । उ॒तवा॑ ष॒ड्ढा मन॒सोत कॣप्ता॑: । तꣳ ष॒ड्ढोतार॑मृ॒तुभि॑:

वर्णं, एतं चन्द्रमण्डलं हिरण्मयवर्णोपेतं,* 'कोशं' ब्रह्माण्डकोश- मध्यगं,'रजसा' रजआत्मकेनामृतेन,'परीवृतं' सर्वतो व्याप्तं,तथा- विधं चन्द्रं,'तामु कलां' तादृशीमेव भागरूपां, 'आचक्षते'। की- दृशीमिति तदुच्यते । 'देवानां वसुधानीं' वह्निरव्यादीनां देव- तानामपेक्षितं यद्वसु अमृतरूपं तस्य धारयित्रीं । अत एवस्म- र्यते । प्रथमां पिवते वह्निर्द्वितीयां पिबते रविरित्यादि । 'विराजं' विशेषेण राजमानां, 'अमृतस्य पूर्णां' पीयूषेण पूरि- तां, एवं रूपं षड्ढोतृहदेवमभिज्ञा आचक्षते। प्राकृतस्तु जनः 'षड्ढोतुः', 'पादं' षड्ढोतृदेवस्यांशभूतं चन्द्रं,'न किलाविवि- त्से', नैव जानाति ॥

अथ द्वितीयामाह। ^(९)“येनर्त्तवः ० कवयो निपान्ति” ^(९) इति। 'येन' चन्द्ररूपेण षड्ढोतृहदेवेन, वसन्ताद्यृतवः पञ्च- प्रकारां: 'कॣप्ताः' सम्पादिताः, हेमन्तशिशिरयोः समासेन पञ्च- त्वं । 'उत वा' अथवा, हेमन्तशिशिरयोर्विभागेन षट्प्रकाराः 'कॣप्ताः', 'उत' अपि च, 'मनसा कॣप्ताः' सङ्कल्पमात्रेण सम्पादि-

* भासते इति E, F चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ।