तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३६६ तैत्तिरीये आरण्यके

(२)वै॒श्व॒दे॒वीं वाच॑मुद्यास॒ग्॒ शिवामद॑स्तां॒ जुष्टां॑ दे॒वेभ्यः॑ ।(१) ।
(३)शर्म॑ मे॒ द्यौ शर्म॑ पृथि॒वी शर्म॑ वि॒श्वमि॒दं जग॑त् । शर्म॑

‘ऋषिभ्यः’, अपि नमस्कारोऽस्तु । कीदृशेभ्यः, ‘मन्त्रकृद्भ्यः’ मन्त्रं कुर्वन्तीति मन्त्रकृतः, यद्यप्यपौरुषेये वेदे कर्त्तारो न सन्ति, तथापि कल्पादावीश्वरानुग्रहेण मन्त्राणां लब्धारो मन्त्रकृत इत्युच्यन्ते । तल्लाभश्च स्मर्य्यते । ‘युगान्ते तर्हि तान् वेदान् सेतिहासान् महर्षयः । लेभिरे तपसा पूर्वमनुज्ञाता स्वयम्भुवेति’ । त एव महर्षयः सम्प्रदायप्रवृत्त्या मन्त्राणां पालनात् ‘मन्त्रपतयः’, इत्युच्यन्ते । तथाविधा महर्षयः ‘मां’ यजमानं, ‘मा परादुः’ परादानमवज्ञां मा कुर्वन्तु, किन्त्वनुगृह्णन्तु । ‘अहं’, अपि तान् महर्षीन् ‘मा परादां’ अवज्ञां न करोमि, किन्त्वादरेण भजामि ॥

द्वितीयभागेन नमस्कारप्रयोजनं दर्शयति । (२)“वैश्वदेवीं ० देवेभ्यः”(१) इति । अहं ‘वाचमुद्यासं’ तत्तद्रूपाया वाचो* वदिता भूयासं । कीदृशीं वाचं, ‘वैश्वदेवीं’ सर्वदेवविषयां, ‘शिवां’ स्तुतिरूपेण देवेभ्यः सुखप्रदां, ‘अदस्तां’ अनुपक्षीणां, सम्पूर्णां, ‘देवेभ्यो जुष्टां’ देवानां प्रियां ॥

तृतीयभागे देवतानुग्रहप्रार्थनारूपामष्टचं दर्शयति । (३)“शर्म मे द्यौः ० प्रजापती”(३) इति । द्यौर्लोकात्मको देवः ‘मे’ मम, ‘शर्म’ सुखरूपः, भवतु, अनुष्ठेये कर्मणि विघ्नपरिहारेण अनुग्र-

---

* मन्त्ररूपाया वाच इति तै० पाठः ।