तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके १ अनुवाकः । ३६७

चन्द्र॑श्च॒ सूर्य्य॑श्च॒ शर्म॑ ब्र॒ह्मप्र॒जाप॑ती^(३)। ^(४)भू॒तं व॑दिष्ये॒ भुव॑नं वदिष्ये॒ तेजो॑ वदिष्ये॒ यशो॑ वदिष्ये॒ तपो॑ वदिष्ये॒ ब्रह्म॑ व- दिष्ये स॒त्यं व॑दिष्ये^(४)। ^(५)तस्मा॑ अ॒हमि॒दमु॑पस्त॒रण॒मुप॑- स्तृण॒ उप॑स्तर॑णं मे प्र॒जायै॑ पशू॒नां भू॑यादुपस्तर॑णम॒हं

---

द्वातु इत्यर्थः । एवं पृथिव्यादिषु योज्यं । 'ब्रह्म' जगत्कारणं वस्तु, 'प्रजापतिः' चतुर्मुखः ॥

यदुक्तं पूर्वत्र वैश्वदेवीं वाचमुद्यासमिति तस्या वाचो वि- षयभूतानर्थांस्तस्य चतुर्थभागे* दर्शयति । ^(४)“भूतं वदिष्ये ॰ सत्यं वदिष्ये”^(४) इति । 'भूतं' आकाशादिपञ्चमहाभूतरूपं, 'भुवनं' पृथिव्यादिलोकस्वरूपं, 'तेजः' शरीरकान्तिः, 'यशः' कीर्त्तिः, 'तपः' व्रतादिनियमविशेषः, 'ब्रह्म' स्वाध्यायः, 'सत्यं' यथार्थकथनं, एतत् सर्वं 'वदिष्ये' ममानुकूलं भवत्वित्येतत् प्रार्थयिष्ये ॥

यथोक्तं मन्त्राभिवदनसिद्ध्यर्थं तदाधारभूतं कर्म पञ्चम- भागेन प्रार्थ्यते^(†) । ^(५)“तस्मा अहमिदमुपस्तरणं ॰ पशूनां भूयासं”^(५) इति । 'तस्मै' पूर्वोक्तभूतादिवेदनसिद्ध्यर्थं, 'अहं', 'इदं' प्रवर्गाख्यं कर्म, 'उपस्तरणं' महदाधारभूतं, 'उपस्तृणे'

---

* विषयभूतानस्मिंश्चतुर्थभागे इति तै० पाठः † पञ्चमभागेऽभिप्रार्थ्यते इति तै० पाठः । 2 z