तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३६८ तैत्तिरीये आरण्यके

प्र॒जायै॑ पशू॒नां भू॑यासं॑^(५) । ^(६)प्रा॒णा॒पा॒नौ मृ॒त्योर्मा॑ पातं प्रा॒णा॒पा॒नौ मा मां हा॑सिष्टं॑^(६) । ^(७)मधु॑ मनिष्ये॒ मधु॑ ज- निष्ये॒ मधु॑ वक्ष्यामि॒ मधु॑ वदिष्यामि॒ मधु॑मतीं दे॒वेभ्यो॒ वाच॑मुद्यासꣳ शुश्रूषे॒ण्यां॑ मनु॒ष्ये॑भ्य॒स्तं मा॑ दे॒वा अ॑वन्तु

---

सम्पादयामि। 'मे' मदीयानां प्रजानां, 'पशूनां', च 'उप- स्तरणं' आधारभूतं वस्तु, 'भूयात्'। अन्याधारामम्भवेऽपि 'अहं', एव प्रजानां 'पशूनां', च 'उपस्तरणं' आधारः, 'भूयासं' ॥

यथोक्तकर्मसिद्ध्यर्थं विघ्नरूपात् मृत्योः परिपालनं षष्ठ- भागे प्रार्थयते। ^(६)“प्राणापानौ ० मा मा हासिष्टं”^(६) इति। हे 'प्राणापानौ' उभौ वायू, 'मृत्योः', सकाशात् 'मां', पाल- यतं। तस्मिन् पालनेऽयमुपायः, हे 'प्राणापानौ', 'मां' यज- मानं, 'मा हासिष्टं' मा परित्यजतं ॥

अथ मृत्युपरिहारे सति प्रयोजनं सप्तमभागे दर्शयति। ^(७)“मधु मनिष्ये ० पितरोऽनुमदन्तु”^(७) इति। अपमृत्युपरि- हारेण लब्धायुरहं 'मधु' मधुरं समीचीनफलसाधनं प्रवर्गाख्यं कर्म, 'मनिष्ये' मनसि सङ्कल्पयिष्ये। सङ्कल्पादूर्ध्वं 'मधु' तन्म- धुरं कर्म, 'जनिष्ये' प्रादुर्भावयिष्ये, अनुष्ठातुं प्रारप्स्ये, प्रारम्भा- दूर्ध्वं तत् मधुरं कर्म 'वक्ष्यामि' वहनं करिष्यामि, समाप्तिपर्यन्तं निर्वहिष्यामि। तत्सिद्धयर्थं 'मधु' मधुरं, मन्त्रजातं, 'वदिष्या-