तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३७२ तैत्तिरीये आरण्यके

रूपायास्तस्या वेदेः, ‘खाण्डव’तूर्घ्नपरीणच्छन्दवाच्याः,* पुण्य-
देशविशेषाः दक्षिणदिग्भागाः अभवन्, ‘मरवः’ जलरहिता
भूप्रदेशाः, उत्कररूपा अभवन् । वेदेरुत्तरभागे पांशुतृणा-
दयो यत्र प्रक्षिप्यन्ते† सोऽयम् ‘उत्करः’, तस्यां वेद्यामुपतिष्ठतां
‘तेषां’ देवानां मध्ये, ‘वैष्णवं मखं’ विष्णुस्वामिकं सत्रं, ‘यशः’,
प्राप्नोत् । तस्मिन् सत्रे विष्णुशब्दवाच्यो यज्ञाभिमानी देवो
गृहपतित्वेन दीक्षितः, अतो विष्णुसत्रं कृतवानित्येवं विष्णु-
नाम्ना यश आसीत् ॥

तस्मिन् सत्रे विष्णुनामकस्य पुरुषस्येतरदेवैः सह ‡यशो-
निमित्तं कलहं दर्शयति । “तन्व्यकामयत । तेनापाक्रामत् ।
तं देवा अन्वायन् । यशोऽवरुरुत्समानाः । तस्यान्वागतस्य ।
सव्याद्धनुरजात । दक्षिणादिषवः । तस्मादिषुधन्वं पुण्यजन्म ।
यज्ञजन्मा हि ॥ २ ॥ तमेकꣳ सन्तं । बहवो नाभ्यधृष्णुवन् ।
तस्मादेकमिषुधन्विनं । बहवोऽनिषुधन्वा नाभिधृष्णुवन्ति” ।
(५ प्र० । १ अ० । २ म०) इति । विष्णुः सत्रं कृतवानित्येतादृशं
यद् यशस्तस्मिन् सत्र आसीत् । ‘तत्’ यशः, ममैवास्तु ना-
न्येषामित्येवं विष्णुनितरां ‘अकामयत’ । कामयित्वा च ‘तेन’
यशसा, सहेतरदेवसकाशात् स्वयं ‘अपाक्रामत्’, तदानीमन्ये
‘देवाः’, तत् ‘यशः’, अवरोद्धुमिच्छन्तः, ‘तं’ विष्णुं, अन्वग-

---

* तूर्त्तो॑ध्वपरीणच्छ्न्दवाचा इति तै० पाठः ।
† परित्यज्यन्ते इति तै० पाठः ।
‡ यज्ञनिमित्तमिति तै० पाठः ।