तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २ अनुवाकः । ३७१

ता, ‘विदधे’ सर्व्वमिदं निर्मितवान् । कीदृशः, ‘वयुनावित्’ ऋत्विग्यजमानाभिप्रायाभिज्ञः । कथमेक एव सर्व्वमिदं कृत- वानिति न विस्मेतव्यं । ततः ‘सवितुः’, ‘देवस्य’, ‘परिष्टुति- र्महो’ परितः सर्वेषु वेदेषु श्रूयमाणा स्तुतिर्महती ॥

अथ ब्राह्मणप्रपाठकस्य द्वितीयानुवाके सोऽयं मन्त्रो वि- नियुज्यते । तस्योपोध्दातेन प्रथमानुवाके प्रवर्ग्यनिष्पत्तिर्नि- रूप्यते । तत्रादौ स्तुत्यर्थमुपाख्यानमाह । “देवा वै सत्रमासत । ऋद्धिपरिमितं यशस्कामाः । तेऽब्रुवन् । यन्नः प्रथमं यश ऋच्छात् । सर्वेषान्नस्तत्सहासदिति । तेषां कुरुक्षेत्रं वेदिरा- सीत् । तस्यै खाण्डवो दक्षिणार्द्ध आसीत् । तूर्घ्नमुत्तरार्द्धः । परी- णज्जघनार्द्धः । मरव उत्करः ॥ १ ॥ तेषां मखं वैष्णवं यश आर्च्छत्” । (५ प्र० । १ अ० । १ म०) इति । पुरा कदाचित् ‘देवाः’, ‘यशस्कामाः’, सन्तः ‘ऋद्धिपरिमितं’ साधनद्रव्यसमृद्ध्या परितो निर्मितं, प्रौढं ‘सत्रं’, अनुष्ठितवन्तः, अनुष्ठातुं प्रवर्त्त- मानाः ‘ते’ देवाः, परस्परं समयरूपमिदं वाक्यं ‘अब्रुवन्’ । ‘प्रथमं’ यज्ञफलस्योपक्रमे, ‘यद्यशः’ कीर्त्तिरूपं, ‘नः’ अस्मान्, ‘ऋच्छात्’* प्राप्नुयात् । ‘तत्’ यशः, ‘नः’ अस्माकं, ‘सर्वेषां’, ‘सहासत्’ साधारणमेवास्तु, नत्वेकस्यैव साधारणम्, ‘इति’ एवं परस्परं भाषां कृत्वा, प्रवृत्तानां ‘तेषां’ देवानां, यत् ‘कुरुक्षेत्रं’ पुराणप्रसिद्धं, सैव ‘वेदिरासीत्’ । ‘तस्यै’ कुरुक्षेत्र-

* नोऽस्मानाच्छेद् इति तै० पाठः