तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३८४ तैत्तिरीये आरण्यके

दे॒वयन्त॑स्त्वेमहे । उपप्रय॑न्तु म॒रुतः॑ सु॒दान॑वः । इन्द्र॑ प्रा॒शूर्भ॑वा सचा॑ ॥(४)॥ ^{(५)}प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ । प्र दे॒व्ये॑तु सू॒नृता॑ । अच्छा॑ वी॒रन्नर्यं॑ प॒क्तिरा॑धसं । देवा य॒ज्ञं न॑यन्तु

---

गन्तुमस्मात् स्थानात् 'उत्तिष्ठ', 'देवयन्तः' देवानिच्छन्तः, वयं 'त्वां' ब्रह्माणं, 'ईमहे' प्रार्थयामहे । 'सुदानवः' शोभनस्य फलस्य दातारः, 'मरुतः' देवाः, 'उपप्रयन्तु' समीपे प्रकर्षेण गच्छन्तु । हे 'इन्द्र', 'सचा' अस्माभिः सह, 'प्राशूः' प्रकर्षेण शीघ्रगामी, 'भव' ॥

मन्त्रस्य तात्पर्यं दर्शयति । "उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पत इत्याह । ब्रह्मणैव यज्ञस्य शिरोऽन्वैति" इति । (५ प्र०।२ अ०।६ म०) । ऋत्विजा ब्रह्माख्येनैव सह यज्ञस्य शिरोरूपं प्रवर्ग्यपात्रं 'अच्छ' प्राप्तुं, 'एति' गच्छति ॥

कल्पः । आददते कृष्णाजिनमनुनयन्त्यजां पुच्छगलामयं वृषणमिति प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरिति प्राञ्चोऽग्रप्रथमामभिप्रव्रजन्ति यत्र मृदं खनिष्यन्तः स्युरिति । पाठस्तु । ^{(५)}"प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः ० नयन्तु नः"^{(५)} इति । 'ब्रह्मणस्पतिः' मन्त्रस्य पालकः, ऋत्विक् ब्रह्मा, 'प्रैतु' प्रथमतॊ गच्छतु । 'सूनृता' यज्ञसम्बन्धिनी मन्त्रगतप्रियवाक्यरूपा, 'देवी', प्रकर्षेण 'एतु' गच्छतु । किमर्थमिति तदुच्यते । 'नर्यं' नृभ्यः यजमानेभ्यो हितं, 'पक्तिराधसं' पाङ्क्तस्य यज्ञस्य साधकं, 'वीरं' महावीराख्यं पात्रं, 'अच्छ' प्राप्तुं, 'देवाः', सर्वे 'नः' अस्मदीयं, यज्ञं 'नयन्तु' ॥