तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २ अनुवाकः । ३८३

(९)अभ्रिर॑सि॒ नारिर॑सि । अध्व॒रकृद्दे॒वेभ्यः॑(९) । $^{(४)}$उत्ति॑ष्ठ ब्रह्म॑णस्पते ॥ १ ॥

---

कल्पः। (९)“अभ्रिरसि नारिरसि” इत्यभिमन्त्रयत इति । “अध्वरकृद्देवेभ्यः”(९) इत्येतावान्मन्त्रशेषः । हे खननहेतो त्वं केनापि न ह्रियसे* न भज्यसे इति ‘अभ्रिः’, ‘असि’ । नॄणां महावीरार्थिनामुपकारत्वात् ‘नारिरसि’ । ‘देवेभ्यः’ देवार्थे, ‘अध्वरकृत्’ यागनिष्पादिका, असि ॥

अस्मिन् मन्त्रे पूर्वभागस्य तात्पर्यं दर्शयति । “वज्र इव वा एषा । यदभ्रिः । अभ्रिरसि नारिरसीत्याह शान्त्यै ॥ ५ ॥” इति (५प्र०।२अ०।५म०) । तीक्ष्णाग्रत्वाद्वज्रसमानत्वम् । न ह्रीयसे नॄणामुपकर्त्री चेत्युपलालनादुग्रस्य शान्तिः । अथवा अरिः न भवसीति ‘नारिः’ इत्युपलालनम् ॥

उत्तरभागस्य तात्पर्यं दर्शयति । “अध्वरकृद्देवेभ्य इत्याह । यज्ञो वा अध्वरः । यज्ञकृद्देवेभ्य इति वा वैतदाह” । (५प्र०। २अ०।६म०) इति ॥

कल्पः । उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पत इति ब्रह्माणमामन्त्रयत उपोत्तिष्ठति ब्रह्मोभावुत्तरमर्द्धर्चं क्रियत इति । तस्या ऋचः पाठस्तु । $^{(४)}$“उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते • इन्द्र प्राशूर्भवा सचा”$^{(४)}$ इति । हे ‘ब्रह्मणस्पते’ मन्त्रस्य पालक, मृत्खननदेशं प्रति

---

* न भियसे इति तै० पाठः

3 B