तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ६ अनुवाकः । ३७

*नृम्णामयथ॑द्रा॒मिति॑^{(५)}। ^{(६)}ए॒तयै॒वेन्द्र॑: सला॒वृक्या स॒ह । असु॑रान् परि॑वृ॒श्चति॑ । पृथि॒व्यँऽशु॑मती । तामन्व॑वस्थितः संव॑त्स॒रोदि॒वञ्च॑ । नैवं॑विदु॒षाचा॒र्यान्ते॒वासिनौ॑ । अ॒- न्यो॒न्यस्मै॑ द्रुह्याता॑म् । यो द्रुह्य॑ति । भ्रश्य॑ते स्व॒र्गाल्लो॒कात् ।

---

शक्ता, तदा तदाऽपेक्षितकाले समागत्य 'धमन्तं' गर्जनादिनाऽ- ब्दयन्तं 'नृम्णां' नृभिर्मनुष्यैः, मननीयं सर्वदा प्रार्थनीयं 'अथ- द्रां' अथो द्रवणशीलम्, 'तं' द्रप्सं, उदकविशेषं, 'उपस्तुहि' । भूमौ प्रस्रावय इत्यनेन मन्त्रेण द्रप्सवतीमिष्टकामुपदध्यात् ॥

अथ ब्राह्मणमुच्यते । ^{(६)}“एतद्वैवेन्द्रः ० अत ऊर्ध्वं मनिर्व- चनाः”^{(१)} इति। योऽयं 'इन्द्रः' आरुणकेतुको वृष्टिखामी, 'सला- वृक्या' सलः सलिलं जलन्तस्य 'आवृका' दानं तद्युक्ता भूमिः सलावृकी एतया सलावृक्या निमित्तभूतया, 'सह', 'असुरान्' असवः प्राणा रमन्ते क्रोडन्ते येषु मेघेषु सत्सु ते मेघा असुराः तान्, 'परिवृश्चति' परितश्छिनत्ति, अयं देवो जलार्थी पृथिवीनिमित्तं मेघभेदं कृत्वा वर्षयतीत्यर्थः । पूर्वोक्तमन्त्रे येयं 'अंशुमती', कथिता सेयं 'पृथिवी', विवक्षिता 'तां' पृथिवीं, 'दिवञ्च', अनुसृत्य अयं संवत्सरात्मक आरुणकेतुको देवो वह्नि- रूपेणादित्यरूपेण वा 'अवस्थितः', यः पुमानेवमारुणकेतुका- ग्नेर्महिमानं जानाति तेन 'एवंविदुषा', सह 'आचार्यान्तेवासि- नौ', 'अन्योन्यस्मै', द्रोहं कर्तुं नार्हतः आचार्योऽध्वर्युः यज्ञे धर्मा-

---

* नृणामिति A. C. पुस्तकद्वयसम्मतः पाठः ।